Πώς επηρεάζονται οι ενήλικες από το τραύμα της κακοποίησής στην παιδική τους ηλικία;

Γράφει η Ίντα Ελιάου, 

Συμβουλευτική Ψυχολόγος (BSc, MSc, PGDip., MA)

Κακοποίηση ως τραύμα:

Κάθε μορφή κακοποίησης  αποτελεί τραύμα το οποίο θα στιγματίζει το άτομο άμεσα ή έμμεσα σε όλη του τη ζωή. Όπως όταν καίγεται κανείς, στην περίπτωση του σωματικού τραύματος, ο πόνος μπορεί να περνάει αλλά το σημάδι στο κορμί του παραμένει, έτσι και στο ψυχικό τραύμα στην περίπτωση της κακοποίησης ο ψυχικός πόνος χαράζεται στην ψυχή του ατόμου. Το ψυχικό τραύμα έχει οριστεί από ειδικούς όπως τον Freud και τον Jung, ως ένα μεγάλης συναισθηματικής φόρτισης αρνητικό γεγονός του οποίου η ένταση δεν επιτρέπει στο άτομο να αντιδράσει ικανοποιητικά, με αποτέλεσμα να προκληθούν διαταραχές με μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία και τη ζωή του ατόμου. Για να κατανοήσουμε τι συμβαίνει στους επιζήσαντες παιδικής κακοποίησης πρέπει να ρίξουμε μια ματιά στο φαινόμενο αυτό.

Τι είναι η παιδική κακοποίηση;

Η παιδική κακοποίηση ορίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για την Πρόληψη της Παιδικής Κακοποίησης (WHO Consultation on Child Prevention, 1999) ως κάθε μορφή σωματικής, συναισθηματικής, σεξουαλικής κακοποίησης, και παραμέλησης που γίνεται στα πλαίσια κάποιας σχέσης ευθύνης, εμπιστοσύνης ή δύναμης με το παιδί, με αποτέλεσμα την πραγματική ή δυνητική βλάβη στην υγεία, στην επιβίωση, στην ανάπτυξη ή στην αξιοπρέπεια του παιδιού. Αποτελεί ένα περίπλοκο φαινόμενο αφού ο αριθμός των παραγόντων που το υποκινούν καθώς και η δυναμική του ποικίλει τρομερά από περίπτωση σε περίπτωση. Ο  WHΟ, εκτίμησε ότι το 2002 υπήρξαν 31.000 θάνατοι παιδιών από ανθρωποκτονίες. Επιπλέον, διεθνείς μελέτες έχουν δείξει πως:

- το 25% με 50% όλων των παιδιών κακοποιούνται σωματικά –ξυλοδαρμοί/καψίματα/δαγκώματα-,

-ένα στα δύο κορίτσια και ένα στα τέσσερα αγόρια κακοποιούνται σεξουαλικά -εισχώρηση ή τριβή στα γεννητικά τους όργανα/ερωτικά φιλιά/επίδειξη πορνογραφικού υλικού-,

-και πολλά παιδιά κακοποιούνται συναισθηματικά –υποτίμηση/απόρριψη/εξευτελισμός- και παραμελούνται –ανεπαρκή φροντίδα: υποσιτισμός/κακή υγιεινή-.

Τι συμβαίνει όταν ένα παιδί κακοποιείται;

Η ανάπτυξη των παιδιών δεν είναι ολοκληρωμένη όταν το παιδί δέχεται το τραύμα με αποτέλεσμα να μην έχει αναπτυχθεί ακόμα η αναγκαία νοητική και συναισθηματική του ικανότητα για να κατανοήσει, να ελέγξει και να το επεξεργαστεί το τραύμα. Το τραύμα λοιπόν όχι μόνο στιγματίζει αλλά καθορίζει την ίδια του την ταυτότητα. Έτσι, κάθε προοπτική ψυχικού πόνου το οδηγεί στην αναζήτηση ενός αρνητικού κόσμου που συνήθως συνεχίζεται και στην ενήλικη ζωή του .  Πιο συγκεκριμένα, η ίδια η ανάπτυξη των παιδιών καθυστερεί καθώς όλη η ενέργεια του παιδιού επικεντρώνεται στον αγώνα επιβίωσης. Μέρος αυτού του αγώνα είναι η ανάπτυξη συγκεκριμένων τρόπων αντιμετώπισης της κατάστασής (οι ονομαζόμενες ‘άμυνες’) έτσι ώστε να μπορέσουν να μείνουν όσο γίνεται πιο ασφαλή και να επιβιώσουν μέσα στον σωματικό ή και ψυχικό πόνο  στον οποίο είναι καταδικασμένα να ζούνε.

Η πιο συχνή άμυνα είναι αυτή της απομόνωσης του ψυχικού τους πόνου, όπως προτάθηκε από τον Ferenczy, (1949). Επώδυνα συναισθήματα όπως θυμός, απελπισία, φόβος, πανικός, συμπιέζονται και απομονώνονται όπως ακριβώς το καρύδι απομονώνεται από το περιβάλλον με το σκληρό τσόφλι του. Με αυτόν τον τρόπο το παιδί μπορεί να αντέχει την κακοποίηση αφού έτσι καταφέρνει να απέχει  συναισθηματικά από αυτήν. Λόγω αυτής της συναισθηματικής αποστασιοποίησης η οποία συνεχίζεται, εδραιώνεται και γίνεται τρόπος ζωής στην ενήλικη ζωή, πολλοί πιστεύουν πως τα βιώματα της παιδικής τους ηλικίας βρίσκονται τόσο μακριά που δεν μπορεί να συνδέονται με την τωρινή τους ζωή. Δυστυχώς όμως ο πόνος του παρελθόντος όσο καλά και αν τον έχουμε θάψει, όσο σκληρό και αν είναι το τσόφλι του καρυδιού, δεν επουλώνεται από μόνος του. Στην πραγματικότητα αυτό που καταλήγουμε να κάνουμε είναι να θάβουμε τον πόνο μας ζωντανό. Ο πόνος αυτός σιγοβράζει και ξεχύνεται κατά διαστήματα. Με τον ίδιο τρόπο εντείνονται όλες οι αμυντικές συμπεριφορές του παιδιού στην ενήλικη ζωή. Π.χ. πολλές φορές μιλάμε για την ανορεξία ή τη σεξουαλική συμπεριφορά ενός παιδιού ή ενός ενήλικα που είχε κακοποιηθεί ως παιδί. Αυτές οι συμπεριφορές κάποτε αποτελούσαν προσαρμοστικές συμπεριφορές για την επίτευξη μεγαλύτερης ασφάλειας. Στην πρώτη περίπτωση το παιδί μπορεί να αποφεύγει το φαί ως τρόπο αποφυγής της εμπειρίας πίεσης καυτού φαγητού στο στόμα του ενώ στη δεύτερη, μπορεί να χρησιμοποιεί σεξουαλική συμπεριφορά την οποία έχει ‘διδαχτεί’ για να κερδίσει τα χάδια και τη φροντίδα που έχει τόσο πολύ ανάγκη ή ακόμα και για να αποφύγει κάποια τιμωρία. 

Μελέτες έχουν δείξει πως άλλες τέτοιες συμπεριφορές που συνεχίζονται στη μετέπειτα ζωή του ατόμου είναι η βίαιη θυματοποίηση, η κατάθλιψη, η έναρξη καπνίσματος, η χρήση αλκοόλ και άλλων εξαρτησιογόνων κ.α. (Harrison et al., 1996; Najavits, Weiss, & Shaw, 1997; Jacobi et al., 2004). Όλα αυτά καθιστούν τον ενήλικα ευάλωτο σε ασθένειες –σωματικές και ψυχολογικές-, σε σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα, σε καρκίνο, ακόμα και θάνατο ή αυτοκτονία (Gould et al., 1994;. Canetto & Lester, 1995; Acierno Behavioural Medicine, 1997).  Έντονες δυσκολίες εμφανίζονται και στις διαπροσωπικές σχέσεις τους αφού συχνά ταλανίζονται  από συναισθήματα αναιτιολόγητης ντροπής, φόβου και αδυναμίας, υπερευαισθησίας, ανεξήγητα ξεσπάσματα θυμού, ανασφάλειας και συναισθηματικής αστάθειας, αισθήματα αναξιότητας και πικρίας. Συνήθως δυσκολεύονται να εμπιστευτούν τους ανθρώπους γύρω τους, αδυνατούν να θέσουν τα προσωπικά τους όρια με αποτέλεσμα πολλές φορές να μη μπορούν να πουν ‘όχι’ και να πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης.

Γιατί οι παιδικές άμυνες μετατρέπονται σε εμπόδιο στην ενήλικη ζωή;

Ενώ οι καταστάσεις της ζωής του ενήλικα έχουν αλλάξει - δεν είναι πια παιδί και δεν ζει στο ίδιο περιβάλλον που ζούσε - ο ψυχισμός του έχει ‘παγώσει’ σε αυτόν του παιδιού κάτι που τον αποτρέπει να αλλάξει και να προσαρμόσει τις άμυνες που είχε τόσα χρόνια, στα νέα δεδομένα της ζωής του. Έτσι ο ενήλικας καταλήγει να βρίσκεται συναισθηματικά εγκλωβισμένος και φυλακισμένος στο παρελθόν του.

Τι μπορώ να κάνω;

Σήμερα υπάρχουν πολλοί ψυχολόγοι και κέντρα ψυχολογικής υποστήριξης όπου μπορούν να απευθυνθούν για βοήθεια οι ενήλικες με δική τους πρωτοβουλία. Παράλληλα, υπάρχουν οργανώσεις όπως η Ελληνική Εταιρία Μελέτης & Πρόληψης της Σεξουαλικής Κακοποίησης, το <<Το Χαμόγελο του Παιδιού>>, η διεθνής οργάνωση ECPAT (End Child Prostitution, Child Pornography and Trafficking of Children for Sexual Purposes), που σε συνδυασμό με μεμονωμένους επαγγελματίες υγείας εκπαιδευμένους στον τομέα αυτό,  στοχεύουν στην ευαισθητοποίηση του κοινού για τη φύση, την έκταση και τις συνέπειες της παιδικής κακοποίησης, στην προστασία και στην πρόληψη μέσω της ενημέρωσης, στην επιμονή για την εισαγωγή όλο και πιο συγκεκριμένων θεσμικών πλαισίων αλλά και στην προώθηση κατάλληλων πηγών βοήθειας για όσους έχουν υποστεί κακοποίηση αλλά και για τους θύτες. 

Η δική μου ευθύνη στη δική μου ζωή.

Η αίσθηση ντροπής είναι συνήθως το μεγαλύτερο εμπόδιο που αντιμετωπίζει ένας ενήλικας στο να ζητήσει βοήθεια, ακόμα και αν η ντροπή αυτή ανήκει στον θύτη και όχι στο θύμα. Άλλωστε πώς να ζητήσει βοήθεια από κάποιον άγνωστο όταν κακοποιήθηκε από αυτούς που εμπιστευόταν πιο πολύ ως παιδί. Παρόλα αυτά ο ενήλικας μπορεί να βοηθήσει τον εαυτό του. Μόνο ο ίδιος γνωρίζει τον εαυτό του αρκετά καλά ώστε να αντιληφθεί πως κάτι δεν πάει καλά και να αναγνωρίσει την ανάγκη του για  βοήθεια από ειδικούς ψυχολόγους που θα τον βοηθήσουν μέσα σε ένα περιβάλλον ασφάλειας, σεβασμού, κατανόησης και εχεμύθειας να αντιμετωπίσει τα σκιάχτρα του παρελθόντος, να προσαρμόσει τις άμυνες του στην τωρινή ζωή του  και να προχωρήσει μπροστά. Είναι δική μας ευθύνη και υποχρέωση να φροντίζουμε τους εαυτούς μας σπάζοντας τα δεσμά της απομόνωσης μας, αναζητώντας πληροφορίες και μοιράζοντας τον πόνο μας,  όσο δύσκολο και αν είναι αυτό.   

ΠΗΓΗ:

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα, ‘Καστοριανή Εστία’, 15.09.16, Αριθμός Φύλλου: 772 , σελ.13.

Η μετάβαση στο γονεϊκό ρόλο

Γράφει η Ίντα Ελιάου,



Συμβουλευτική Ψυχολόγος (BSc, MSc, PGDip., MA)



Μετάβαση ως περίοδος αλλαγών:

Καθ' όλη τη διάρκεια της ενήλικης ζωής μας ερχόμαστε αντιμέτωποι με νέες καταστάσεις, νέες προσδοκίες από τον εαυτό μας αλλά και από τους γύρω μας, νέους ρόλους που καλούμαστε να λάβουμε. Μπορεί αυτές οι αλλαγές να επιφέρουν ποικίλες επιβραβεύσεις, διαφορετικές από τις συνηθισμένες, αλλά ταυτόχρονα φέρουν και πολλές απώλειες και πρωτόγνωρα συναισθήματα στα οποία θα πρέπει να προσαρμοστούμε. Πόσο επίπονο αλλά στη συνέχεια ωραίο ήταν όταν έφυγες από το σπίτι και τη μαμά και πήγες στο νηπιαγωγείο με τα άλλα παιδιά; Πόσο οδυνηρή ήταν η εικόνα της μαμάς να χαϊδεύει αντί για εσένα το αδερφάκι που μέχρι χτες δεν υπήρχε και τώρα λατρεύεις; Πόσο τρομακτικό ήταν αρχικά να μένεις μόνος/η σε μια ξένη πόλη παρόλο που άλλοι φοιτητές ήταν γύρω σου και με τους οποίους μετά διασκέδαζες; Πόσο κουραστικό αν και αργότερα οικονομικά απελευθερωτικό ήταν από φοιτητής να ξυπνάς κάθε πρωί για την δουλειά; Πόσο αγχωτικό και καταπιεστικό είναι να ξυπνάς τα μεσάνυχτα από το κλάμα ενός μωρού που σου θυμίζει πως τώρα ποια είσαι γονιός και κατευθείαν γεμίζεις υπερηφάνεια;

Ένα μονάχα παράδειγμα της μετάβασης του ατόμου σε κάτι καινούριο είναι αυτό της μετάβασής του στο γονεϊκό ρόλο. Παρά τα θετικά του να γίνεται κανείς γονιός μια τέτοια αλλαγή αποτελεί μια δύσκολη περίοδο για το κάθε άτομο ξεχωριστά αλλά και για το ζευγάρι αφού πολλά πράγματα πρέπει να αναπροσαρμοστούν για το άτομο και το ζευγάρι έτσι ώστε να συμβαδίζουν με τη νέα δυναμική της οικογένειας και επομένως με τις πολύ διαφορετικές ανάγκες της. Έρευνες συνεχίζουν να δείχνουν πως η μετάβαση στο γονεϊκό ρόλο με τις πολλές αλλαγές που φέρει, δημιουργεί είτε μια αλλά μεγάλης περιόδου κρίση στην οικογένεια είτε πολλές κρίσεις αλλά μικρές (Shapiro & Gottman, 2005; Miller & Newman, 1978; Dyer, 1963).



Ποιες αλλαγές έχει να αντιμετωπίσει ο νέος γονιός;

Μερικές από τις αλλαγές είναι θετικές. Ίσως είναι αυτές που μας ωθούν να κάνουμε παιδιά ή μας δίνουν δύναμη να συνεχίσουμε τον γονεϊκό αγώνα. Οι Hoffman and Hoffman (1973), ανέπτυξαν ένα συγκεκριμένο θεωρητικό μοντέλο όπου όρισαν 9 βασικές αλλαγές αξιών και επιβραβεύσεις που φέρει η άφιξη ενός παιδιού.

1. Ενήλικη καταξίωση και κοινωνική ταυτότητα: όταν κάποιος γίνεται γονιός αυτόματα γίνεται αποδεκτός από την κοινωνία ως ένας υπεύθυνος και ώριμος άνθρωπος.

2. Προέκταση του εαυτού: η απόκτηση παιδιού ικανοποιεί την ανάγκη του ατόμου να εξελιχθεί, να μάθει νέα πράγματα, να επαναπροσδιορισθεί το νόημα της ίδιας του της ζωής, όπως και η βιολογική ανάγκη του ατόμου να ΄ζήσει' μέσω του παιδιού του και μετά θάνατον.

3. Ηθικές αξίες: η απόκτηση παιδιού ωθεί τους γονείς να εξελίξουν τις ηθικές αξίες τους αφού αναγκάζονται να μειώσουν τον εγωισμό τους, μαθαίνουν να θυσιάζονται και να προσφέρουν.

4. Συναισθηματικούς δεσμούς και τρυφερότητα: το άτομο καλλιεργεί και ικανοποιεί την ανάγκη να εκφράζουν την αγάπη και την τρυφερότητα του σε ένα άλλο πρόσωπο και να γίνεται και ο ίδιος αποδέκτης αυτών.

5. Διασκέδαση και πνευματική εγρήγορση: μπαίνει το επιπλέον ενδιαφέρον στη ζωή του γονέα που απορρέει από την φυσική περιέργεια του παιδιού.

6. Επιτεύγματα και δημιουργικότητα: ικανοποιείται η ανάγκη του ατόμου να γίνεται δημιουργικός και να πετυχαίνει πράγματα κατά τη διαπαιδαγώγηση του παιδιού.

7. Εξουσία και επιρροή: ο γονέας έχει πλέον ένα μόνιμο δέκτη που τον επηρεάζει και τον ΄σχηματίζει΄ σύμφωνα με τη δική του προσωπικότητα και τις δικές του αξίες και αντιλήψεις.

8. Κοινωνική σύγκριση: μέσω των παιδιών ο ενήλικας ικανοποιεί ακόμα και υποσυνείδητα την ανάγκη του για αυτοεπιβεβαίωση - συγκρίνοντας την εμφάνιση, τη συμπεριφορά, τα επιτεύγματα του παιδιού του με αυτά των άλλων.

9. Οικονομική χρησιμότητα: τα χρήματα του γονέα αποκτούν ποια νόημα εφόσον χρησιμεύουν για κάτι μεγάλο όπως το μέλλον ενός παιδιού. Παράλληλα μπορεί να υπάρχει και ο εφησυχασμός πως αργότερα το παιδί θα συμβάλει στην επιχείρηση του γονέα.

Παρόλα αυτά το να αποκτά κανείς παιδί φέρει πολλές αρνητικές αλλαγές. Το 1975, Η Hoffman μετά από έρευνά της κατέγραψε συγκεκριμένες κατηγορίες αρνητικών αλλαγών και συνεπειών που είναι και η αιτία που μια τέτοια αλλαγή παίρνει χρόνο για να γίνει αποδεκτή από το νέο γονέα. Είναι λογικό και αναμενόμενο λοιπόν ο γονέας να χρειάζεται χρόνο και επίπονο αγώνα για να καταφέρει να προσαρμοστεί σε όλες αυτές τις αλλαγές.

· Έλλειψη ελευθερίας: Όταν αποκτά κάποιος παιδί αναγκαστικά περιορίζεται αισθητά η ελευθερία του. Ο γονέας δεν μπορεί να βγαίνει κάθε βράδυ ή ακόμα και να κοιμάται όταν είναι κουρασμένος εφόσον όλα κινούνται γύρω από και σύμφωνα με τις ανάγκες του μωρού.

· Οικονομικές: τα έξοδα του γονέα αυξάνονται καθώς και η πίεση εξοικονόμησης αποθέματος για κάποια δύσκολη στιγμή ή για το μέλλον του παιδιού.

· Παραδοσιακές ανησυχίες: συμπεριλαμβάνουν ανησυχίες σχετικά με την υγεία, την ασφάλεια και την ευημερία του παιδιού.

· Δυσκολίες και δεσμεύσεις κατά τη διαπαιδαγώγηση του παιδιού: ο γονέας καλείται να φέρει εις πέρας πράγματα που του είναι δυσάρεστα ή δύσκολα όπως το να αλλάζει πάνες, να γίνεται αυστηρός/η κ.α.

· Επιπτώσεις στην επαγγελματική κατάσταση: ο ένας γονιός -συνήθως η μητέρα - πολλές φορές αναγκάζεται να αφήσει τη δουλειά της για να μείνει σπίτι με το μωρό. Φυσικά μια τέτοια αλλαγή είναι τρομερά δύσκολο να γίνει αποδεκτή ενώ πολλές φορές αναγκάζει τον άλλο γονέα να δουλεύει ακόμα πιο πολύ για να καλυφθούν τα έξοδα με συνέπεια η μητέρα να μένει πολλές ώρες μόνη στο έλεος του παιδιού της και ο πατέρας να κουράζεται περισσότερο έχοντας λιγότερο ελεύθερο χρόνο.

· Ανησυχία για το μέλλον του παιδιού: στην σημερινή κοινωνία πολλοί γονείς ανησυχούν για το πως θα επιβιώσει το παιδί τους στον επικίνδυνο αυτό κόσμο. Αν μπλεχτεί με ναρκωτικά και κακές παρέες; εάν εξαπατηθεί ή γίνει θύμα εκμετάλλευσης;

· Επιπτώσεις της άφιξης του παιδιού στο ζευγάρι: οι νέες ανάγκες της οικογένειας συνήθως αυξάνει τις συγκρούσεις στο ζευγάρι. Οι συγκρούσεις αυτές μπορεί να είναι απόρροια διαφωνιών σχετικά με τη διαπαιδαγώγηση του παιδιού, ξέσπασμα λόγω της κούρασης των γονέων ή ακόμα και αγανάκτηση για την απομάκρυνση που αναγκαστικά βιώνει το ζευγάρι, τουλάχιστον τον πρώτο καιρό.

· Γονεϊκός ρόλος: οι νέοι γονείς συνήθως διακατέχονται από συναισθήματα ανεπάρκειας σχετικά με τις γονεϊκές τους ικανότητες. Είμαι καλός γονιός; Μήπως δεν πρέπει να το μαλώνω ή να το παίζω τόσο; Είμαι και εγώ όπως ήταν ο πατέρας μου μαζί μου;

· Επιπτώσεις στο σώμα και την ψυχή: ο γονιός καταναλώνει πολύ σωματική ενέργεια αλλά και ψυχική για να καταφέρει να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις του μωρού. Μπορεί να υπάρξουν βραδιές που δεν θα κοιμηθεί καθόλου ή μέρες που θα πρέπει να υποστεί το διαρκές κλάμα του μωρού.

· Κοινωνικές αναπροσαρμογές: η άφιξη του μωρού πολλές φορές αναγκάζει το ζευγάρι να βγαίνει με άτομα που έχουν και εκείνα μωρά ή πιο νωρίς ή σε πιο ήσυχα μέρη για να είναι ξεκούραστοι και έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τον αγώνα της επόμενης ημέρας.



Αλλαγή και κρίση:

Οποιαδήποτε αλλαγή στη ζωή μας ακόμα και θετική όπως η επιθυμητή γέννηση ενός παιδιού δημιουργεί μια αίσθηση απώλειας κάποιων πραγμάτων που είχαμε πριν, θρήνο για την απώλεια αυτή, ανασφάλεια ως προς το άγνωστο, πολλές νέες έγνοιες, δυσκολίες και φυσικά πολύ άγχος για το πως θα αντιμετωπιστούν όλα αυτά και το πως θα προσαρμοστούμε στη νέα πραγματικότητα. Αυτή η παροδική περίοδος προσαρμογής στα νέα δεδομένα όπου η αγωνία, ο φόβος, το στρες, η απορία κ.α. επικρατούν και νέες τακτικές αντιμετώπισης των καταστάσεων δοκιμάζονται, ονομάζεται 'κρίση' (Day 2006; Hill, 1949). Η ένταση και η φύση αυτής της κρίσης είναι διαφορετική για τον καθένα αφού εξαρτάται από το φύλο του ατόμου, την ηλικία του, το χαρακτήρα και τα βιώματά του, το πόσο έτοιμος/η είναι να γίνει γονιός -σε επαγγελματικό και προσωπικό επίπεδο-, εάν πρόκειται για επιθυμητή εγκυμοσύνη, αργότερα το φύλο του παιδιού και ο χαρακτήρας του, η σχέση γονέων εάν υπάρχει , η στήριξη που έχουν από τον κοινωνικό τους περίγυρο κ.α. Η περίοδος της κρίσης λόγω των δυσκολιών που αντιμετωπίζει το άτομο αποτελεί μια φυσιολογική φάση της ζωής του ατόμου που του παρέχει την ευκαιρία να εξελιχθεί, να ανακαλύψει και να σχηματίσει νέα κομμάτια του εαυτού του. Πρόκειται για μια νέα ευκαιρία για δημιουργικότητα, εξερεύνηση νέων αποθεμάτων, υιοθέτηση νέων τρόπων συμπεριφοράς και αντιμετώπισης καταστάσεων, σύνθεσης καινούριων ρόλων και ανάπτυξης νέων δεσμών.

Στην διαδρομή αυτή το άτομο πρέπει να:

· Προσέχει τον ίδιο του τον εαυτό και όχι μόνο το μωρό. Πρέπει να προσπαθεί να τρώει καλά, να αθλείται και όσο γίνεται να διασκεδάζει.

· Σέβεται τα συναισθήματά του καθώς κανένα συναίσθημά μας δεν είναι τυχαίο, σωστό ή λάθος. Κάθε συναίσθημα αποτελεί απάντηση σε κάποιο ερέθισμα και το αισθανόμαστε για κάποιο λόγο.

· Επιτρέπει στον εαυτό του όχι μόνο να χαρεί με τις θετικές αλλαγές που φέρει η άφιξη ενός μωρού, αλλά και να θρηνήσει για όλα αυτά που έχουν χαθεί ή περιοριστεί.

· Μιλάει για τα συναισθήματά του. Κανένας δεν μπορεί να καταλάβει τι αισθανόμαστε εάν δεν προσπαθήσουμε να του το εξηγήσουμε.

· Ζητάει βοήθεια όταν τη χρειάζεται. Εάν δεν μπορεί ο άλλος να βοηθήσει θα μας το πει!

· Συζητάει με το/η σύντροφο για τα ωραία του να είναι κανείς γονιός αλλά και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει. Ο ρόλος του γονέα είναι πρωτόγνωρος και για τους δύο και έτσι η συζήτηση θα βοηθήσει στην εκτόνωση, τον εφησυχασμό αλλά και την εξεύρεση λύσεων.

· Συζητά με το/η σύντροφό και να ορίσουν μαζί χωριστό χρόνο για τον καθένα τους, χωριστό χρόνο για τους δυο τους και χωριστό χρόνο για ολόκληρη την οικογένεια. Το ότι απέκτησε κάποιος παιδί δε σημαίνει πως δεν υπάρχει ο ίδιος σαν άνθρωπος που έχει και αυτός ανάγκες ή πως δεν χρειάζεται χρόνο η σχέση με το/η σύντροφό σου.

· Προετοιμάζεται για αυτά που δεν ξέρει. Προετοιμαζόμαστε για τα πάντα στη ζωή μας εκτός από τον ρόλο του γονέα. Ρώτα!Διάβασε! Μάθε ότι δεν ξέρεις απ' το να προσπαθείς μόνος/η να το ανακαλύψεις κατά τη διάρκεια της φουρτούνας. Ζήτα βοήθεια από ειδικό πριν φτάσεις σε αδιέξοδο.

Η περίοδος της προσαρμογής στη ζωή με παιδί είναι ένα ταξίδι. Δεν μπορούμε να απολαύσουμε τις ομορφιές τις νέας χώρας εάν δεν υποστούμε πρώτα τη ζάλη και την κούραση από τις στροφές στο δρόμο, την αλλαγή της ώρας, τον καιρό που συνέχεια αλλάζει!


ΠΗΓΗ:

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα, ‘Καστοριανή Εστία’, 03.03.16, Αριθμός Φύλλου: 747 , σελ.10-11.

Τελικά γιατί μπορεί να μη πάνε όλα ρόδινα με το/η σύντροφο στις καλοκαιρινές διακοπές;

Γράφει η Ίντα Ελιάου,

Συμβουλευτική Ψυχολόγος (BSc, MSc, PGDip.,MA)



Το καλοκαίρι θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως 'το παραμύθι των ενηλίκων'. Πριν καλά καλά τελειώσει αρχίζουμε και ονειρευόμαστε το επόμενο καλοκαίρι αφού στο μυαλό μας ισοδυναμεί με διακοπές, ξεκούραση, χαλάρωση και διασκέδαση. Η ωραιοποίηση αυτή του καλοκαιριού φτάνει στο αποκορύφωμά της κατά τις καλοκαιρινές διακοπές. Οι καλοκαιρινές διακοπές αποτελούν την όαση μέσα στην έρημο του εργασιακού μας έτους, όπου φτάνουμε λαχανιασμένοι, κουρασμένοι και διψασμένοι, πλημμυρισμένοι από ενθουσιασμό και προσδοκία. Ανυπομονούμε να αποχωριστούμε την συσσωρευμένη κούραση του χειμώνα και να πυροδοτήσουμε το πάθος και την ξεγνοιασιά στις διαπροσωπικές μας σχέσεις οι οποίες βρίσκονται ακόμα σε χειμερία νάρκη αφού δεν είχαμε ως τώρα το χρόνο να τις ξυπνήσουμε. Έχουμε ανάγκη από μια αλλαγή του σκηνικού που μόνοι μας με τόσο κόπο στήσαμε, για να φορτίσουμε τις μπαταρίες μας και ίσως να θυμηθούμε έστω και για λίγο πως αγαπιόμαστε και πως μπορούμε να ξεκουραστούμε και να περάσουμε μαζί όχι απλά όμορφα, αλλά υπέροχα!

Το παραμύθι ακούγεται μαγικό! Πόσο εφικτό είναι όμως; Πόσο ρεαλιστικό είναι να αποβάλουμε όλο το άγχος και την κούραση μιας ολόκληρης χρονιάς μέσα σε πέντε μόνο μέρες ή να κατεβάσουμε το διακόπτη και να ξεχάσουμε τα προβλήματα και τις δυσκολίες μέσα στη σχέση μας και να ξαναερωτευτούμε; Τι το διαφορετικό έχουν αυτές οι πέντε μέρες από τις υπόλοιπες 359 του έτους;

Η ξεγνοιασιά μπορεί να γίνει και πονοκέφαλος;

Οι διακοπές σχεδόν πάντα ξεκινούν με τις καλύτερες προϋποθέσεις αλλά και διαθέσεις. Για ένα μεγάλο μέρος ανθρώπων όμως αποτελούν μια απλή αφορμή πυροδότησης προβλημάτων σε συναισθηματικό αλλά και διαπροσωπικό επίπεδο.
Προβλήματα που συσσωρεύονταν και περίμεναν τις διακοπές για να λυθούν εκ μαγείας, εντείνονται καθώς το γενικότερο κλίμα 'χαράς' των διακοπών έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την εσωτερική μας φουρτούνα. Έτσι οι διακοπές συχνά συνοδεύονται από ή οδηγούν σε συναισθήματα άγχους, θυμού, ματαίωσης, απογοήτευσης και μελαγχολίας. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως πολλά ζευγάρια επιστρέφουν στην καθημερινότητά τους είτε χωριστά είτε μαζί αλλά με φθαρμένη σχέση. Σύμφωνα με έρευνα της Εταιρείας Μελέτης Ανθρώπινης Σεξουαλικότητας (ΕΜΑΣ), (2009), το ποσοστό των ζευγαριών που χωρίζουν κατά την διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών αγγίζει το 54%.





Γιατί μπορεί να συμβαίνει αυτό;

Λίγοι ερευνητές έχουν μελετήσει με ποιον ακριβώς τρόπο και γιατί μπορούν οι διακοπές να επηρεάσουν τόσο πολύ τις ρομαντικές μας σχέσεις. Αυτό πάντως που είναι ξεκάθαρο είναι πως διαφορετικές διαδικασίες και πράγματα μπορούν να επηρεάσουν με διαφορετικό τρόπο διαφορετικούς τύπους σχέσεων. Συγκεκριμένα, οι Morse & Neuberg, (2004) σε έρευνά τους βρήκαν πως οι διακοπές μπορούν να επηρεάσουν μια σχέση με δύο γενικούς τρόπους , ανάλογα με το είδος της σχέσης.



Πρώτον, οι διακοπές πάντα φέρουν πολλές προσδοκίες για 'σωστή' συμπεριφορά του/της συντρόφου μας. Ο/Η σύντροφος πρέπει να είναι πολύ ρομαντικός/η ή περιπετειώδης ή ήρεμος/η κ.α. Οι πολύ συγκεκριμένες αυτές προσδοκίες που άλλοι έχουμε λιγότερο και άλλοι περισσότερο, σε συνδυασμό με εναλλακτικές μορφές σχέσεων που βλέπουμε δίπλα μας στα άλλα ζευγάρια κατά τη διάρκεια των διακοπών μας, μπορούν να αποτελέσουν 'παράγοντα υποκίνησης' καθώς μπορούν να αυξήσουν ή να μειώσουν τις διαδικασίες εκείνες που επηρεάζουν μια σχέση. Για παράδειγμα, κάποιος θα μπορούσε να αρχίσει να συγκρίνει τον/ην υπερδραστήριο/α σύντροφο με τον/ην πιο ήρεμο/η σύντροφο της διπλανής παρέας και να αρχίσει να σκέφτεται τις επιλογές που θα μπορούσε να έχει εν απουσία της συνοδείας του/της με αποτέλεσμα να μειώνετε αυτομάτως η ποιότητα της σχέσης του με τον/την σύντροφο, οδηγώντας σε απογοήτευση. Με ανάλογο τρόπο αλλά προς την αντίθετη κατεύθυνση, θα μπορούσε μια σύγκριση του/της συντρόφου με τον περίγυρο να κάνει πιο έντονη την ανωτερότητα της επιλογής -πιο ομορφος/η, πιο αστείος/α κ.α.- με αποτέλεσμα να αυξηθεί η ποιότητα της σχέσης και να επέλθει ενθουσιασμός. Πρόκειται λοιπόν για μια διαδικασία σύγκρισης του/ης συντρόφου αλλά και της σχέσης με εξωτερικούς παράγοντες. Λόγο της έντασης των διακοπών που από τη φύση τους συμπιέζουν πολλά πράγματα σε μικρό χρονικό διάστημα έτσι και οι όποιες συγκρίσεις έχουν πολύ πιο έντονο χαρακτήρα απ΄οτι στην καθημερινότητα με αποτέλεσμα αυτά που μας ικανοποιούν ή μη στο/η σύντροφο να γίνονται πιο ευδιάκριτα εν παρουσία των εν δυνάμει επιλογών που μπορεί να μας ταιριάζουν περισσότερο ή λιγότερο.

Δεύτερον, οι διακοπές μπορούν να αποτελέσουν 'παράγοντα καταλύτη' εφόσον μπορούν να αλλάξουν -περιορίσουν ή αυξήσουν- τις συνηθισμένες συνέπειες που έχουν οι διεργασίες μιας σχέσης μέσα στην ίδια τη σχέση. Για παράδειγμα, οι διακοπές θα μπορούσαν να εντείνουν την ήδη υπάρχουσα ελλειμματική σεξουαλική δραστηριότητα σε μια σχέση κάτι που θα αύξανε την απόσταση μεταξύ των συντρόφων ή θα προκαλούσε επιπρόσθετες συγκρούσεις. Αντιστρόφως, οι διακοπές θα μπορούσαν να μεγεθύνουν το ήδη υπάρχοντα πάθος ή ρομαντισμό σε μια σχέση αυξάνοντας την ποιότητά του. Στο δεύτερο τρόπο λοιπόν, οι διακοπές μπορούν να αποτελέσουν μεγεθυντικό φακό στα ήδη υπάρχοντα θετικά και αρνητικά της σχέσης, ανεξαρτήτως εξωτερικών παραγόντων φέροντας αντίστοιχες αντιδράσεις και συνέπειες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα του 'παράγοντα καταλύτη' είναι η μόλυνση που διαρρέει στις σχέσεις μας, ακόμα και κατά την διάρκεια των διακοπών, από το φαινόμενο της προϋπάρχουσας επαγγελματικής ή και συζυγικής εξουθένωσης. Η Pines και οι συνεργάτες της (1988), έχουν ορίσει την εξουθένωση ως την κατάσταση σωματικής, συναισθηματικής και ψυχικής εξάντλησης που δημιουργείται μετά από παρατεταμένη έκθεση σε συναισθηματικά απαιτητικές καταστάσεις. Όταν οι άνθρωποι αρχίζουν και εξουθενώνονται στη δουλειά τους, απομακρύνονται από συναδέρφους και αρχίζουν να απομονώνονται καθώς αισθάνονται πως η συνεισφορά τους δεν εκτιμάται αρκετά. Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει και στις προσωπικές τους σχέσεις βλέποντας πως οι εμπειρίες τους δεν ανταποκρίνονται στα ρομαντικά ιδανικά τους. Ακόμα όμως και αν η εξουθένωση είναι μόνο επαγγελματική φαίνεται πως γρήγορα εξαπλώνεται και στον προσωπικό τομέα. Ερευνητές έχουν αποδείξει την διάχυση της επαγγελματικής εξουθένωσης στις διαπροσωπικές σχέσεις και κυρίως στο γάμο (Hoshschild, 1999; Golembiewski, 2000; Westman, 2002), όπου συμπτώματα μείωσης υπομονής, αδυναμίας, απόγνωσης, παγίδευσης, άγχους, ευερεθιστότητας, σωματικής κόπωσης, συναισθηματικής εξάντλησης και θυμού αρχίζουν να κατευθύνονται προς τον/τη σύντροφο και τη σχέση. Ο/Η εξουθενωμένος/η σύντροφος αρχίζει να φέρει όλο και περισσότερο άδικες και μη ρεαλιστικές απαιτήσεις κάτι που αυξάνει τις συγκρούσεις και απομακρύνει το ζευγάρι. Τα συμπτώματά αυτά όπως είπαμε και πιο πάνω γίνονται πιο ευδιάκριτα και επομένως πιο έντονα στις διακοπές όπου το ζευγάρι βρίσκεται πιο πολλές ώρες μαζί και 'αναγκάζεται' να αναμιχθεί σε περισσότερες κοινές συναναστροφές έχοντας την επιπλέον πίεση για επίτευξη γαλήνης, χαράς και ηρεμίας που φέρει η ωραιοποιημένη εικόνα που προωθεί η κοινωνία μας για τις διακοπές.

Το είδος της σχέσης μας ως καθρέφτης των επιλογών μας:

Ο τρόπος και το πόσο θα επηρεαστεί μια σχέση από τους παράγοντες 'υποκίνησης' και 'καταλύτη' των διακοπών εξαρτάται από το είδος της σχέσης. Δε σημαίνει πως όλα τα ζευγάρια που πάνε διακοπές μαλώνουν όπως φυσικά δε σημαίνει και πως όλα τα ζευγάρια που πάνε διακοπές ξαναερωτεύονται. Με την ίδια ακριβώς λογική δε σημαίνει πως και οι χωριστές ακόμα διακοπές μπορούν να αποβούν αναζωογονητικές ή αντίθετα καταστροφικές. Και στην περίπτωση των χωριστών διακοπών σημασία έχει ο λόγος που επιλέχθηκε ο συγκεκριμένος τρόπος ξεκούρασης. Πάω διακοπές μόνος/η για να αποφύγω το/η σύντροφο και την ένταση στη σχέση μας; για να απολαύσω τους φίλους μου;γιατί ο/η σύντροφος προτίμησε διαφορετικού είδους διακοπών π.χ. Χιόνια αντί για θάλασσα;

Ο στόχος των διακοπών είναι η ξεκούραση και η αναζωογόνηση μέσα από την επίτευξη δύο βασικών αναγκών μας. Την ανάγκη να έρθουμε πιο κοντά στον άλλο αλλά και την ανάγκη να αποστασιοποιηθούμε και να 'ανασάνουμε' μακρυά από τους αγαπημένους μας και ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μακροχρόνιες σχέσεις. Όταν και οι δύο σύντροφοι συμφωνήσουν να περάσουν χωριστές διακοπές, τότε συμφωνούν να απολαύσουν ο καθένας τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντά του που απεχθάνεται ο άλλος φέροντας σε ισορροπία την ατομική αλλά και δυαδική ψυχική τους υγεία, παράλληλα. Αντιθέτως, η επιλογή χωριστών διακοπών για την αποφυγή των προβλημάτων μάλλον θα αποτελέσει πηγή περισσότερων εντάσεων.

Γενικά, φαίνεται πως καλής ποιότητας σχέσεις δηλαδή σχέσεις που ανθούν και παρέχουν συναισθηματική πληρότητα καθ' όλη τη διάρκεια του έτους δεν επηρεάζονται ιδιαίτερα από τα 'τεστ' των διακοπών (χωριστών ή μαζί) σε σύγκριση με τις σχέσεις που περιμένουν τις διακοπές για να τους φέρουν πιο κοντά ή να τους απομακρύνουν από τα προβλήματα. Αυτό ίσως να οφείλεται στο ότι στις καλής ποιότητας σχέσεις οι δύο σύντροφοι σέβονται και εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον καθώς παράλληλα συζητάνε τις επιλογές τους με ειλικρίνεια. Πάνω απ'όλα όμως φαίνεται να γνωρίζουν σε βάθος και τον εαυτό τους -τις ανάγκες, τα θέλω και τις προτεραιότητές τους- και τον/ην σύντροφο -τα θετικά και τα αρνητικά του/ης- και έτσι μπορούν και υποστηρίζουν συνειδητά την επιλογή τους χωρίς να ταλαντεύονται από τη θέα των μεγεθυμένων καταστάσεων που παρέχει το μικροσκόπιο των διακοπών. Ακόμα και στο φαινόμενο της διάχυσης του εργασιακού στρες στις διαπροσωπικές σχέσεις η καλής ποιότητας σχέσεις όπου διαπραγματεύονται το φαινόμενο της εξουθένωσης με τα συμπτώματά του όλη τη διάρκεια του έτους επηρεάζονται πολύ λιγότερο ή και καθόλου σε αντίθεση με τις σχέσεις που κλείνουν τα μάτια στην βεβαρημένη καθημερινότητά τους και προσμένουν τις διακοπές σαν μια φαρμακευτική αγωγή πέντε ημερών που θα τους εξαφανίσει τον πονοκέφαλο (Pines, 1996).



Επομένως, κάνε συνειδητές και πολύ επιλεκτικές επιλογές όταν έχει να κάνει με το/η σύντροφό σου. Αφού επιλέξεις φρόντισε τη σχέση σου σαν να είναι ένα μικρό παιδί που του μαθαίνεις να μιλά. Κανένα παιδί δε μαθαίνει να μιλά μέσα σε πέντε μέρες. Επίσης, ποτέ δε λες σε ένα αναστατωμένο παιδί πως θα το καθησυχάσεις αύριο. Όταν παρουσιαστεί πρόβλημα στη σχέση σου φρόντισε το αμέσως. Μη περιμένεις τις διακοπές. Στις διακοπές το μόνο που θα μπορέσεις να κάνεις είναι επανάληψη στο μάθημα που μαθαίνατε όλη τη χρονιά.



Ιδέες για καλύτερες διακοπές:

· Σκέψου τι ανάγκες έχεις, τι και πως θέλεις τις διακοπές σου.

· Μίλα στο/η σύντροφο για τις προσδοκίες που έχεις εσύ από τις διακοπές και άκου τις δικές του/ης. Βρείτε μέσες λύσεις ώστε να ικανοποιηθείτε και οι δύο.

· Οι διακοπές δεν παγώνουν το χρόνο. Όταν δημιουργείτε πρόβλημα μην αναβάλλεις την αντιμετώπισή του για μετά τις διακοπές γιατί έτσι και αλλιώς θα το κουβαλάς μέσα σου. Μίλησε για αυτό και λύστε το αμέσως! Όσο πιο γρήγορα συζητηθεί τόσο πιο γρήγορα θα απενεργοποιηθεί η βόμβα και θα μπορέσει να απολαύσεις τις υπόλοιπες μέρες.

· Όταν προτιμάτε διαφορετικές απασχολήσεις συμφωνήστε να κινηθείτε χωριστά. Επειδή πηγαίνετε διακοπές μαζί δε σημαίνει ότι πρέπει να είσαστε μαζί 24 ώρες το 24ωρο. Ίσα ίσα ένα μικρό διάλειμμα μπορεί να ωφελήσει. Εξετάστε ακόμα και το ενδεχόμενο χωριστών διακοπών ή ένα μέρος αυτών.

· Μη προσπαθήστε να χωρέσετε τα πάντα σε λίγες μέρες. Άλλωστε οι διακοπές είναι για ξεκούραση!

· Διακοπές σημαίνει ξεφεύγω από την καθημερινότητά. Κάντε διαφορετικά πράγματα και αλλάξτε τη ρουτίνα. Η αλλαγή είναι αυτή που φέρνει την ξεκούραση.

· Μη ξεχνάτε τις διακοπές με το που επιστρέφετε. Οργανώστε βραδιές για να μιλήσετε για αυτές και να δείτε φωτογραφίες, κρατήστε επαφή με άτομα που γνωρίσατε. Χρησιμοποιείτε εμπειρίες των διακοπών στην καθημερινότητά σας.

Πάνω απ' όλα όμως να θυμάσαι πως: Η καλύτερη μέριμνα είναι η πρόληψη. Φρόντισε τη σχέση σου πριν τις διακοπές. Τα προβλήματα δεν θα εξαφανιστούν δια μαγείας μέσα σε πέντε μέρες.



ΠΗΓΗ:

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ‘Καστοριανή Εστία’, σελ. 8-9 στις 25.06.15.

Όταν το πένθος χτυπά τη πόρτα μας...

Γράφει η Ίντα Ελιάου,

Συμβουλευτική Ψυχολόγος (BSc, MSc, PGDip.,MA)



Τί συμβαίνει όταν πενθούμε;



Παρόλο που ο θάνατος και επομένως το πένθος είναι φυσιολογικά περιστατικά της ανθρώπινης ζωής, η περίοδος του πένθους μπορεί να αποτελέσει μια τρομακτική, αγχωτική και επώδυνη εμπειρία. Είναι συχνό οι πενθούντες να αισθάνονται μόνοι και απομονωμένοι, χαμένοι στο πένθος τους, ακόμα και αν είναι περικυκλωμένοι από οικογένεια και φίλους που προσπαθούν να τους στηρίξουν. Πολλές φορές η ένταση των σκέψεων και των συναισθημάτων μπορούν να προκαλέσουν έκπληξη: σοκ, δυσπιστία, θυμό, μνησικακία, αισθήματα εγκατάλειψης, ενοχής, απελπισίας, πίκρας, άγχους, θλίψης, ανακούφισης, απελευθέρωσης, απογοήτευσης, πόνου.

Όλα τα παραπάνω είναι φυσιολογικές αντιδράσεις και εμπειρίες του να πενθεί κανείς. Πολλά από αυτά μπορούν να παραστούν ταυτόχρονα όπως για παράδειγμα συναισθήματα που αντιτίθενται το ένα με το άλλο (π.χ. πόνος-ανακούφιση). Παρ’όλο που είναι απολύτως φυσιολογικά, η περιπλοκότητά όλων αυτών των συναισθημάτων μπορεί να προκαλέσουν αφόρητη σύγχυση.



Αυτά τα συναισθήματα μπορεί να συνοδεύονται με ονειροπόληση, λήθη, κόπωση, εξάντληση, μείωση της όρεξης και των ενδιαφερόντων, ανικανότητα, αυξημένη ευαισθησία στο θόρυβο και στις συναισθηματικά φορτισμένες καταστάσεις.



Πολλές φορές ο τρόπος του θανάτου ενός αγαπημένου μπορεί να είναι πολύ τραυματικός. Σε αυτή την περίπτωση συνήθως αισθήματα υψηλού άγχους και πανικού εμφανίζονται σε δίαφορα μέρη όπως στο σπίτι, στη δουλεία, όταν βρίσκετε το άτομο έξω για ψώνια ή με φίλους. Όλα αυτά ενώ είναι πολύ δυσάρεστα και απελπιστικά για αυτόν που τα ζει, αποτελούν απολύτως φυσιολογικά συμπτώματα πένθους.




Στη περίπτωση ενός βίαιου, αιφνίδιου ή απρόσμενου θανάτου ή μεγάλης απώλειας, μερικά από όλα αυτά τα αισθήματα μπορεί να είναι ακόμα πιο έντονα. Σε αυτή τη περίπτωση είναι ο τρόπος του θανάτου ή της απώλειας που ειναι ασυνήθιστος ή αφύσικος και όχι οι αντιδράσεις του ατόμου που πενθεί. Οι αντιδράσεις αυτές μπορούν να κατανοηθούν ως φυσιολογικές αντιδράσεις σε μία μη φυσιολογική απώλεια.



Μερικές φορές μία πρόσφατη απώλεια μπορεί να ενεργοποιήσει μια παλιά απώλεια ή ένα παλιό πένθος το οποίο δεν είχε αντιμετωπιστεί. Η απώλεια είναι τρομερά ευρεία έννοια και ποικίλει από άτομο σε άτομο καθώς έχει μια συγκεκριμένη και διαφορετική σημασία για τον καθένα ακόμα και όταν μια οικογένεια πενθεί για το ίδιο πρόσωπο. Διαφορές στο γένος, την ηλικία, την εθνικότητα, την φυσική και πνευματική κατάσταση, τη σεξουαλικότητα και το χαρακτήρα αποτελούν περαιτέρω στοιχεία που διαφοροποιούν τον τρόπο και το χρόνο στο οποίο θρηνεί το κάθε άτομο.



Παίρνει χρόνο το πένθος ακριβώς όπως μας παίρνει χρόνο το να κάνουμε τα ψώνια μας, να βάλουμε πληντύριο, να πάμε στη δουλεία ή να ταξιδέψουμε. Γι’αυτό ακριβώς το λόγο πρέπει να δώσουμε χρόνο στον εαυτό μας να πενθήσει.



Η συμβουλευτική δουλεύει με όλα τα συναισθήματα του κάθε ανθρώπου και στοχεύει στην διευκόλυνση της κατανόησης της απώλειας, την τοποθέτηση της απώλειας μέσα στη καθημερινή ζωή, την ικανότητα της εύρεσης νέου ρόλου στη ζωή και νέου νοήματος ζωής. Η συμβουλευτική στοχεύει στο να βοηθήσει το άτομο να επανασυνδεθεί με τον εσωτερικό του κόσμο αλλά και με τον εξωτερικό κόσμο με ενδιαφέρον και ελπίδα.



Στάδια πένθους:

Α) Σοκ, δυσπιστία, μούδιασμα

‘Αποκλείεται να συνέβη αυτό σε εμένα.’



Β) Άρνηση, λήθη, σύγχυση, ψάξιμο του νεκρού

‘Αχ ας τον ξανάβλεπα να βγαίνει από το αυτοκίνητο και ας μαλώναμε συνέχεια.’



Γ) Κατηγορία, Θυμό, Ενοχή, Άγχος, Παράνοια

‘Εάν δεν κάπνιζε τόσο δεν θα συνέβαινε αυτό. Δε το πιστέυω πως μου το έκανε αυτό.’



Δ) Κατάθλιψη, Απελπισία, Κενότητα, Έλειψη νοήματος της ζωής

‘ Δε θα είναι ποτέ τα πράγματα το ίδιο χωρίς αυτόν. Ποτέ δε θα ξαναγελάσω’

.

Ε) Αναδιοργάνωση, Ανάρρωση

‘Είναι διαφορετικά χωρίς αυτόν. Μου λείπει μα μπορώ να περάσω καλά όταν βγαίνω…’





Συμπτώματα πένθους:

Φυσιολογικές αντιδράσεις πένθους


Αισθήματα:

Στενοχώρια



Άγχος



Ενοχή



Σοκ



Άρνηση



Θυμός



Μοναξιά



Έλλειψη υπομονής/ αντοχής



Αναζήτηση



Ανακούφιση



Εκνευρισμός



Σκέψεις:

Δυσπιστία



Αίσθηση μπερδέματος



Αίσθηση ότι ο νεκρός βρίσκετε γύρω μας (μέσω οσμής, ακοής, όρασης ή αίσθησης)



Επαναλαμβανόμενες σκέψεις των όσων δεν πρόλαβαν να εκπληρωθούν



Εμμονή και επίμονες σκέψεις

Σωματικά συμπτώματα:

Σφίξιμο στο στήθος



Σφίξιμο στο λαιμό



Αίσθηση άδειου στομάχου



Κόπωση



Έλλειψη σωματικής ενέργειας



Μούδιασμα



Ξερό στόμα



Ευαισθησία στο θόρυβο



Λαχάνιασμα



Μυϊκή ατονία







Συμπεριφορές:

Ανήσυχος ύπνος/όνειρα



Έλλειψη όρεξης για φαϊ και ενδιαφέροντα στη ζωή



Έλλειψη ενδιαφέροντος για άλλους και κοινωνική απομάκρυνση



Γενική ανησυχία και ψάξιμο του νεκρού ή ψάξιμο χαρακτηριστικών του στους άλλους.



Κλάμα, αδυναμία ξεκούρασης








Να είσαι ευγενικός/ η με τον εαυτό σου



Το πένθος είναι επίπονο. Το πένθος είναι δύσκολη υπόθεση.



Είναι σημαντικό να είσαι προστατευτικός και γλυκός με τον

εαυτό σου

ΦΑΓΗΤΟ:

Για κάποιο διάστημα μπορεί να μην αισθάνεσαι πως θέλεις να καθίσεις να φας ένα κανονικό γέυμα.



Παρ’όλα αυτά, είναι σημαντικό να τρως κάτι κατά τη διάρκεια της ημέρας. Το πένθος χρησιμοποιεί πολύ από την ενέργειά σου, και γι’ αυτό το σώμα σου θα χρειάζεται επιπλέον ενέργεια από τροφές.



Δε χρειάζεται να τρως τακτικά γέυματα. Το να τρως λίγο αρκετές φορές την ημέρα είναι αρκετό. Ένα κομμάτι ψωμί, ένα φρούτο, μία μπάρα δημητριακών είναι μερικές εύκολες και γρήγορες ενεργειακές πηγές εάν δεν αισθάνεσαι πως θέλεις να φας κανονικά.



Π ΙΟΤΟ:

Είναι επίσης σημαντικό για την υγεία σου. Ζεστά ροφήματα είναι ανακουφιστικά και χαλαρωτικά. Σούπες επίσης προτείνονται.



Παρόλα αυτά, εάν δεις πως δεν φτιάχνεις ούτε ένα ποτήρι καφέ ή τσάι για να πιείς, πίνε αύθονο νερό καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.



ΥΠΝΟΣ:

Ο ανήσυχος ύπνος είναι πολύ συχνός σε όσους πενθούν.



Ακόμα και αν δεν μπορείς να κοιμηθείς, ξεκουράσου. Το πένθος σε κάνει να αισθάνεσαι τρομερή σωματική κόπωση. Εάν μπορείς, ξεκουράσου και κατά τη διάρκεια της ημέρας.



Μερικές φορές το να ακούς μουσική μπορεί να σε βοηθήσει να ξεκουραστείς.



ΜΗΝ ΕΙΣΑΙ ΣΚΛΗΡΟΣ ΜΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΟΥ:

Συνήθως οι πενθούντες νομίζουν πως πρέπει να είναι δυνατοί για τους άλλους, ή πως πρέπει να συνέλθουν από το πένθος τους γρήγορα.



Αυτό δεν ισχύει. Δεν είναι ρεαλιστικό το να περιμένει κάποιος να νίωσει καλά λίγους μήνες μόνο αργότερα. Ακόμα και αν χρειάζεται να φροντίζεις άλλους, βρες χρόνο για τον εαυτό σου.




Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ‘Καστοριανή Εστία’ στις 28.05.15