Making sound visible in early development

Conor Bathgate considers the evidence on the impact of acoustic environments.

29 May 2026


Login as a British Psychological Society member, at the top of this page, for access to author-narrated audio.

A group of three-year-olds sit in a semi-circle on the nursery school carpet. The practitioner begins to read. Around them, chairs scrape against the floor, a trolley rattles past the doorway, and a burst of laughter carries from the adjacent room. One child leans forward, eyes fixed on the book. Another turns toward the noise behind them. A third watches the practitioner's face, but misses the start of the sentence. A familiar early childhood learning environment: active, social, and full.

From an adult perspective, this is manageable. The activity continues, and the room appears engaged. Yet from the child's perspective, speech competes with background sound, attention is drawn by salient events, and access to language is uneven.

In developmental and educational psychology, there is increasing recognition of how environments shape learning. However, acoustic environments remain comparatively under-specified, particularly in Early Childhood Education and Care (ECEC). Sound is typically treated as a by-product of activity rather than as a factor that can structure how language is perceived, processed, and acted upon in real time.

Recent work on attention and distraction in early development provides a useful lens for understanding these dynamics. Professor Sam Wass and Dr Gemma Goldenberg (2023) highlight that young children's attentional systems are highly sensitive to competing sensory input, particularly in environments where multiple signals compete for processing. Within this framework, acoustic conditions are not peripheral. They directly shape which aspects of the environment are available for learning at any given moment.
Acoustic conditions and speech processing

Speech perception depends on the relationship between the target signal and competing noise. In environments with elevated background noise or multiple speakers, the acoustic signal is degraded by masking. This can occur at both an energetic level (overlap in frequency and amplitude) and an informational level (competition between meaningful speech streams) (Scott et al., 2004).

There is evidence that children often require more favourable signal-to-noise ratios than adults to achieve comparable levels of speech recognition, particularly in multi-talker conditions (Bradley & Sato, 2008). Under less favourable conditions, speech perception becomes less accurate and more variable.

Reduced clarity affects not only whether speech is accurately perceived, but also how it is processed. Listening under degraded conditions has been associated with increased listening effort, defined as the allocation of cognitive resources to understand auditory input (McGarrigle et al., 2014). This additional effort has implications for downstream processes, including comprehension and memory.

Classroom-based studies provide converging evidence that background noise, particularly competing speech, is associated with reductions in task performance in children, including tasks involving language and reading (Shield & Dockrell, 2003; Klatte et al., 2013). These effects are not uniform across tasks or individuals, but they indicate that acoustic environments can influence the efficiency of linguistic information processing.

At present, the majority of this evidence is derived from school-aged populations. However, the underlying mechanisms are likely to be relevant to younger children, whose auditory and cognitive systems are still developing.
Attention, cognitive load, and development

For young children, processing speech in noise occurs alongside the ongoing development of attention and executive function. Selective attention, the ability to prioritise relevant input while inhibiting distraction, is not fully established in early childhood.

Experimental research suggests that background noise can alter cognitive load and task performance, with effects varying depending on task demands, age, and individual differences (Massonnié et al., 2019; McGarrigle et al., 2014). In some cases, noise may disproportionately affect children with lower baseline attentional control (Helps et al., 2014).

In environments characterised by multiple concurrent speech streams, children must continuously allocate effort to distinguish relevant from irrelevant input. This has implications for how efficiently language is encoded and integrated. Over time, repeated exposure to suboptimal listening conditions may plausibly contribute to differences in how linguistic knowledge is accumulated, although direct longitudinal evidence in early childhood remains limited.

Emerging field-based evidence suggests that these dynamics may extend beyond cognition. Changes in learning environments, including movement to outdoor contexts, have been associated with differences in both noise exposure and children's physiological stress responses (Goldenberg et al., 2024).

These effects are unlikely to be evenly distributed. Children with additional needs, including those with identified language difficulties or attentional differences, may be more sensitive to degraded listening conditions (Dockrell & Shield, 2006). Similarly, children acquiring a second language may rely more heavily on clear acoustic input to support comprehension.

This raises the possibility that acoustic environments do not simply affect average performance, but may contribute to variability within groups.
Acoustic environments as a distributional issue

Acoustic environments are shaped by structural features of learning environments, including room size, materials, occupancy, and activity patterns. These features are not randomly distributed across settings.

Studies of school environments suggest that higher noise levels and poorer acoustic conditions are associated with factors such as larger group sizes and less acoustically treated spaces (Shield & Dockrell, 2008). Comparable large-scale data in early years settings is more limited, though similar structural constraints are likely to apply.

This has implications for how noise intersects with existing inequalities. Where acoustic conditions reduce speech intelligibility, the amount of usable linguistic input available to the child is also reduced, creating a pathway through which environmental differences may translate into differences in learning opportunity. Children from socioeconomically disadvantaged backgrounds are, on average, more likely to experience a range of environmental stressors, including higher levels of environmental noise exposure (World Health Organization, 2018), although this evidence is drawn primarily from broader environmental contexts rather than early years settings specifically. In educational contexts, if acoustic environments systematically reduce access to clear linguistic input, they may contribute to differences in learning opportunities.

Large-scale studies examining environmental noise, such as aircraft exposure, have reported associations with reduced reading comprehension and cognitive performance in children (Hygge et al., 2002). These findings cannot be simply generalised to early years settings, but they indicate that sustained exposure to suboptimal acoustic conditions may have measurable developmental correlates.

In this context, noise can be understood not as a singular causal factor, but as part of a broader ecological system. It interacts with other variables, including language exposure, attention, and stress, potentially amplifying existing differences in developmental trajectories.
Neurodiversity and differential access to acoustic environments

The effects of acoustic conditions are unlikely to be uniform across populations. In addition to age-related developmental differences, there is emerging evidence, particularly from studies of autism, that some children with neurodevelopmental differences may experience additional challenges in processing speech in complex auditory environments (Alcántara et al., 2004; O'Connor, 2012).

Experimental studies have reported reduced speech perception in noise among autistic children and young people, suggesting that more favourable signal-to-noise ratios may be required to achieve comparable intelligibility (Alcántara et al., 2004). Intervention work with school-aged autistic children also indicates that improving the auditory signal can reduce listening-related stress and support classroom communication, although this evidence is not equivalent to a direct estimate of speech-in-noise thresholds (Rance et al., 2017). These findings are typically interpreted in relation to differences in auditory processing and attentional allocation, although the evidence base is limited and largely derived from school-aged samples.

Related considerations apply to children with attentional differences. When attentional control varies across individuals, the signal's effective clarity may be reduced, even when the physical acoustic conditions are constant. In this sense, it is useful to distinguish between the environment's physical signal-to-noise ratio and the functional signal-to-noise ratio experienced by the child, which is shaped by perceptual and attentional factors.

Beyond diagnostic categories, there is increasing recognition of variability in sensory processing across the population. Parent-report evidence suggests that some children show broader sensory processing differences (Ahn et al., 2004), while meta-analytic evidence indicates elevated sensory modulation symptoms among autistic individuals (Ben-Sasson et al., 2009). While this work does not typically quantify speech-in-noise thresholds directly, it indicates that background sound may be more salient or disruptive for some individuals.

These patterns suggest that acoustic environments may differentially constrain access to linguistic input. When signal clarity is reduced, the additional demands placed on perceptual and cognitive systems are unlikely to be experienced equally. For some children, these demands may remain manageable. For others, they may impose more substantial limits on access to speech within the same setting. In this sense, acoustic conditions may contribute to variability in access to learning opportunities within the same environment. Therefore, a wider concern persists of inclusion within the classroom, underpinned by the acoustic quality of the learning environment.
From measurement to intervention: emerging directions

Recent work has begun to address a gap in the literature by examining acoustic environments in naturalistic settings, rather than under controlled laboratory conditions. This includes efforts to capture children's real-time exposure to sound and to evaluate the feasibility of modifying those environments. This is particularly relevant given the limited availability of naturalistic data on acoustic exposure in early childhood settings.

One example is ongoing research at the Institute for the Science of Early Years and Youth (ISEY) at the University of East London, funded by the Nuffield Foundation and conducted in partnership with the Early Years Alliance. This work uses wearable devices to quantify children's exposure to different types of sound throughout the nursery day, alongside measures of early language and attention. In this way, the study aims both to improve measurement of children's everyday acoustic environments and to test the feasibility of modifying those environments in practice.

A central aim of this research is to move beyond description towards intervention. Two broad approaches are being evaluated. The first focuses on environmental modification, including changes to materials, layout, and spatial organisation to reduce reverberation and competing noise. The second focuses on practitioner behaviour, including how adults position themselves, manage group interactions, and structure communication in acoustically complex environments.

This line of work reflects a broader shift towards treating acoustic environments as a modifiable feature of the learning environment, rather than as a fixed constraint.
Implications for psychological models

For psychology, these findings highlight a limitation in how developmental and language models are typically specified. Much of the experimental work assumes conditions in which speech is perceptually accessible and attention can be effectively directed, yet in everyday educational settings, these conditions are often not met. In practice, children often learn in acoustically complex environments.

If acoustic environments influence how language is perceived and processed, then they should be viewed as more than background variables to be controlled for. They are part of the functional context in which cognitive and developmental processes unfold.

The idea that the environment plays an active role in learning is well established, including within early childhood traditions associated with the Reggio Emilia and Montessori approaches. However, this has tended to focus on visual, spatial, and relational aspects of the environment. Sound has received comparatively less attention as a structuring feature.

Integrating acoustic environments into psychological models would require more explicit consideration of how sensory conditions shape access to information. This includes recognising that variability in environmental conditions may contribute to variability in observed outcomes.

Returning to the opening scene, the question is not whether the room is busy or even loud. It is how sound is organised, and what it affords or constrains. Without explicit consideration of acoustic conditions, there is a risk that early learning environments are mischaracterised, with important constraints on access to language remaining unrecognised.

Which aspects of speech are accessible, and which are masked; which children sustain attention, and which are more frequently disrupted; which interactions are supported, and which are attenuated by competing input.

For young children, learning is inseparable from the conditions under which information is encountered. Acoustic environments form part of those conditions – and children in the earliest stages of development are being asked to learn in environments that place substantial demands on attentional filtering, even as these systems are still developing. While the current evidence base in early childhood is still emerging, findings from related domains suggest that noise has the potential to influence language processing, attention, and regulation. Acoustic conditions are not simply background features of early learning environments, and it's time we made sound visible.Conor Bathgate, Institute for the Science of Early Years & Youth, University of East London

SOURCE:

https://www.bps.org.uk/psychologist/making-sound-visible-early-development(accessed 4.6.26)

ΛΟΑΤΚΙ (LGBTQI)

Ακρωνύμιο που χρησιμοποιείται για την κοινότητα των Λεσβιών (Lesbian), των Ομοφυλόφιλων (Gay), των Αμφιφυλόφιλων (Bisexual), των Tρανς (Trans), των Koυίρ (Queer) και των Ίντερσεξ (Ιntersex).
Βιολογικό Φύλο (Sex):

Σχετίζεται με την γενετήσια ταυτότητα του ατόμου (αν είναι αρσενικό, θηλυκό ή Ιntersex). Οι παράγοντες που καθορίζουν αν ένα άτομο είναι αρσενικό, θηλυκό ή intersex είναι γενετικοί, βιολογικοί και ορμονικοί (αναπαραγωγικά όργανα, ορμόνες και χρωμοσώματα). Το βιολογικό φύλο είναι φάσμα και όχι μια ενιαία κατηγορία
Χαρακτηριστικά φύλου (Sex characteristics):

Αφορούν τα βιολογικά χαρακτηριστικά των φύλων. Χωρίζονται σε πρωτογενή (χρωμοσώματα, ορμονική δομή, εσωτερικά και εξωτερικά αναπαραγωγικά όργανα) και δευτερογενή (π.χ. τριχοφυΐα, φωνή, σκελετική δομή).
Ίντερσεξ/Διαφυλικός (Intersex):

Ο όρος ίντερσεξ αντιπροσωπεύει το φάσμα της ποικιλομορφίας των χαρακτηριστικών φύλου που φυσιολογικά εμφανίζεται μέσα στο ανθρώπινο είδος. Είναι όρος «ομπρέλα» που περιλαμβάνει όλες τις ίντερσεξ καταστάσεις. Αυτές, μπορεί να περιλαμβάνουν διαφοροποιήσεις των εξωτερικών γεννητικών οργάνων, των εσωτερικών αναπαραγωγικών οργάνων, των χρωμοσωμάτων φύλου ή των ορμονών που σχετίζονται με το φύλο. Επίσης, ο όρος ίντερσεξ δηλώνει την παραδοχή του φυσικού γεγονότος ότι το βιολογικό φύλο είναι ένα φάσμα και οι άνθρωποι με ποικιλομορφία χαρακτηριστικών φύλου, πέραν του αρσενικού και του θηλυκού, όντως υπάρχουν. Μέχρι τώρα είναι γνωστές και περιγράφονται περίπου εξήντα διαφορετικές ίντερσεξ καταστάσεις. Μερικά παραδείγματα περιλαμβάνουν:Εξωτερικά γεννητικά όργανα που δεν εμπίπτουν στην τυπική ιατρική αντίληψη περί αμιγώς αρσενικού ή αμιγώς θηλυκού και άρα ταξινομούνται βάση αυθαίρετης προσέγγισης.
Μη τυπική ανάπτυξη των εσωτερικών αναπαραγωγικών οργάνων
Πιθανή αναντιστοιχία μεταξύ των εξωτερικών γεννητικών οργάνων και των εσωτερικών αναπαραγωγικών οργάνων
Διαφοροποιήσεις στο χρωμόσωμα του φύλου
Μη τυπική ανάπτυξη των όρχεων ή των ωοθηκών
Μη τυπική (υπερβολική ή μειωμένη) παραγωγή ορμονών που σχετίζονται με το φύλο
Μη τυπική ανταπόκριση του σώματος στις ορμόνες που σχετίζονται με το φύλο

Τα ίντερσεξ άτομα έχουν οποιονδήποτε σεξουαλικό προσανατολισμό, ταυτότητα φύλου και έκφραση φύλου. Ο όρος μεσοφυλικός ή μεσοφιλιλή χρησιμοποιείται πολλές φορές λανθασμένα ως συνώνυμο της λέξης ίντερσεξ, παρότι αποτελεί υποκατηγορία του ίντερσεξ φάσματος. Τα ίντερσεξ άτομα παλαιότερα αποκαλούνταν «ερμαφρόδιτα», αλλά ο όρος θεωρείται κακοποιητικός και δεν περιγράφει επιστημονικά την πραγματικότητα για τους ίντερσεξ ανθρώπους. Πολύ συχνά, ίντερσεξ βρέφη και παιδιά, χειρουργούνται ή υφίστανται ορμονικές παρεμβάσεις για να αποκτήσουν πιο «αποδεκτά» έμφυλα χαρακτηριστικά από την κοινωνία. Ωστόσο, τέτοιες πρακτικές παραβιάζουν το δικαίωμα στη φυσική ακεραιότητα και αυτονομία και σε πολλές περιπτώσεις υπονομεύουν την σεξουαλική απόλαυση. Οι επεμβάσεις αυτές θεωρούνται από τον Οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών κατά των Βασανιστηρίων ως είδος βασανιστηρίου, ενώ οι ιατρικές έρευνες κατατείνουν στο γεγονός ότι είναι επιβλαβείς και σίγουρα μη-αναγκαίες. Όλο και περισσότερο αυτά τα θέματα αναγνωρίζονται ως παραβιάσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων, με δηλώσεις από διεθνή και εθνικά ιδρύματα ανθρώπινων δικαιωμάτων, βιοηθικής και δεοντολογίας.

Links για intersex:

http://rainbowschool.gr/wp-content/uploads/2018/10/Intersex-rights-Pace-eu-2191-2017.pdf
http://rainbowschool.gr/wp-content/uploads/2018/02/intersex_toolkit_gr.pdf
http://rainbowschool.gr/wpcontent/uploads/2018/10/Parents_Toolkit_Intersex_GRK_ES_WEB.pdf
Κοινωνικό Φύλο (Gender):

Στο Κοινωνικό Φύλο περιλαμβάνονται όλες οι κοινωνικές συμπεριφορές, οι δραστηριότητες, οι ρόλοι, τα συναισθήματα και τα κοινωνικά χαρακτηριστικά (στάση σώματος, τρόπος κίνησης και ομιλίας, τρόπος σκέψης, χρήση γλώσσας, επάγγελμα, ντύσιμο, κομμώσεις κ.α.) που θεωρούνται κατάλληλα για το κάθε φύλο (έχοντας ως βάση το μοντέλο της δυαδικότητας του φύλου). Το τι θεωρείται ανδρική ή γυναικεία συμπεριφορά δεν είναι δεδομένο και αμετάβλητο αλλά διαμορφώνεται και επιβάλλεται στο άτομο από την εκάστοτε κοινωνία, είναι δηλαδή κοινωνικά και πολιτισμικά κατασκευασμένο και δεν πηγάζει «φυσικά» από το βιολογικό φύλο. Η διαδικασία επιβολής μας οδηγεί να υιοθετούμε τις συμπεριφορές που η κοινωνία θεωρεί αποδεκτές για το φύλο μας και να αποκλείουμε αυτές που τις αποδίδει στο άλλο φύλο. Μας οδηγεί σε συγκεκριμένους τρόπους που αντιλαμβανόμαστε το σώμα μας, που διαμορφώνουμε τις συνθήκες ζωής μας, τον τρόπο που εργαζόμαστε, που ερωτευόμαστε, κάνουμε σχέσεις και επικοινωνούμε. Στις δυτικές κοινωνίες, η θηλυκότητα και η αρρενωπότητα προκρίνονται με όρους διχοτόμησης, με τους άνδρες και τις γυναίκες να είναι διακριτά διαφορετικοί και αντίθετοι μεταξύ τους, ενώ σε άλλους πολιτισμούς επικρατούν λιγότερο διακριτές απόψεις (π.χ. οι Berdaches, στον πολιτισμό των Ινδιάνων Navajo). Μέχρι σήμερα, με εξαίρεση λίγες περιπτώσεις, η διαφορά των φύλων έχει λάβει παντού και πάντα το νόημα μιας ιεραρχίας με το αρσενικό να θεωρείται ανώτερο από το θηλυκό, κάτι το οποίο έχει επιφέρει διαφόρων ειδών ασυμμετρίες.
Ταυτότητα Φύλου / Έμφυλη Ταυτότητα (Gender Identity):

Η ταυτότητα φύλου αναφέρεται στον ατομικό και εσωτερικό τρόπο που βιώνεται το κοινωνικό φύλο (gender) από κάθε άτομο και που μπορεί να συμπίπτει ή όχι με το αποδοθέν κατά τη γέννησή του φύλο. Η ταυτότητα φύλου αναφέρεται στα συναισθήματα που έχουμε για τον έμφυλο εαυτό μας, στην εσωτερική αίσθηση του ατόμου ότι είναι αρσενικό, θηλυκό, ή κάτι άλλο.
Η ταυτότητα του φύλου διαφέρει από τα έμφυλα στερεότυπα -αν αυτοπροσδιορίζομαι ως γυναίκα, δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να επιβεβαιώσω τα επικρατούντα στερεότυπα στην κοινωνία που σχετίζονται με μια γυναίκα: Μπορώ να είμαι ευαίσθητη αλλά και δυναμική και να έχω τεχνικές δεξιότητες.
Επίσης, η ταυτότητα του φύλου είναι κάτι διαφορετικό από τον ερωτικό-σεξουαλικό προσανατολισμό. Για παράδειγμα, μια αρρενωπή γυναίκα δεν είναι απαραίτητα λεσβία.
Έκφραση Φύλου (Gender Expression):

Η έκφραση φύλου αναφέρεται στους τρόπους με τους οποίους ένα άτομο εκδηλώνει αρρενωπότητα, θηλυκότητα ή άλλες έμφυλες συμπεριφορές και χαρακτηριστικά στο κοινωνικό σύστημα, και συγκεκριμένα το πώς εκφράζει σε τρίτα πρόσωπα το τρόπο με τον οποίο βιώνει την ταυτότητα φύλου του. Περιλαμβάνει εκφράσεις, όπως τα ρούχα, το χτένισμα, το μακιγιάζ, ο τρόπος ομιλίας και κίνησης και η επιλογή ονόματος και αντωνυμίας. Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι αν κάποιο άτομο ζητά να του απευθυνθούμε με συγκεκριμένο όνομα ή αντωνυμία, είναι απαραίτητο να το σεβαστούμε. Η κοινωνική επιταγή θέλει την έκφραση φύλου να “συνάδει” με την ταυτότητα φύλου, δηλαδή έναν άντρα να έχει αρρενωπή έκφραση φύλου και μια γυναίκα να έχει θηλυκή έκφραση φύλου. Χρειάζεται επίσης να έχουμε υπόψιν μας ότι η έκφραση φύλου δεν ταυτίζεται πάντα με την ταυτότητα φύλου. Για παράδειγμα, κάποιο άτομο που έχει εκχωρηθεί αρσενικό στη γέννηση μπορεί να αυτοπροσδιορίζεται ως θηλυκό, αλλά να μην νοιώθει ότι υπάρχει ασφαλής χώρος για να εκφράσει την γυναικεία ταυτότητα φύλου του. Έτσι, μπορεί να ζει στον κοινωνικό ρόλο ως αρσενικό και να παρουσιάζεται ως άνδρας, παρά την αίσθηση ψυχολογικής δυσφορίας που αισθάνεται.
Τρανς/διεμφυλικό άτομο(Trans):

Όρος ομπρέλα που χρησιμοποιείται για να περιγράψει το πλήρες φάσμα των ατόμων των οποίων το φύλο που βιώνουν (ταυτότητα φύλου) ή η έκφραση φύλου, δεν βρίσκεται σε αντιστοιχία με το φύλο που τους αποδόθηκε κατά τη γέννηση. Σε αντίθεση με την κοινή αντίληψη, κάποια άτομα αυτής της κατηγορίας μπορεί να αισθάνονται σαν να είναι σε λάθος φύλο χωρίς αυτό απαραίτητα να σημαίνει ότι υπάρχει και η επιθυμία για χειρουργικό ή ορμονικό επαναπροσδιορισμό.
Ο όρος περιλαμβάνει, δηλαδή, όλες τις εκφράσεις και ταυτότητες φύλου που διαφέρουν από το καταγεγραμμένο ανατομικό φύλο. Συμπεριλαμβάνει άτομα που βρίσκονται στο στάδιο της μετάβασης (transition), άτομα που έχουν ολοκληρώσει την μετάβασή τους και άτομα που είτε έχουν, είτε δεν έχουν κάνει επέμβαση επαναπροσδιορισμού φύλου. Συχνά, ο όρος τρανς χρησιμοποιείται για να περιγράψει μόνο τους τρανς άντρες και τις τρανς γυναίκες, διαγράφοντας την τρανς ταυτότητα των non-binary ατόμων. Είναι σημαντικό να μη συμβαίνει αυτό και να γίνεται σεβαστό το βίωμα και ο αυτοπροσδιορισμός των ανθρώπων αυτών. Τρανσέξουαλ (Τransexual): Όρος που αναφέρεται στα διεμφυλικά άτομα, δηλαδή τα τρανς άτομα που προβαίνουν σε διαδικασίες επαναπροσδιορισμού φύλου. Ωστόσο είναι όρος που δεν χρησιμοποιείται πλέον λόγω αρνητικού στιγματισμού, και θα πρέπει να χρησιμοποιείται ο όρος τρανς. Υπάρχουν τρανς άτομα, συνήθως μεγαλύτερης ηλικίας, που χρησιμοποιούν αυτόν τον όρο. Σημαντικό είναι να γίνεται σεβαστή η επιθυμία ενός ατόμου να αυτοπροσδιορίζεται όπως θέλει.
Cisgender:

Ένα άτομο του οποίου η ταυτότητα και η έκφραση του φύλου ταυτίζονται με το βιολογικό φύλο του. Για παράδειγμα, ένα άτομο με θηλυκό βιολογικό φύλο που αυτοπροσδιορίζεται ως γυναίκα.
Τρανς γυναίκες:

Τα άτομα των οποίων το φύλο που τους έχει αποδοθεί κατά τη γέννηση είναι αρσενικό, αλλά προσδιορίζονται και ζουν ως γυναίκες και τροποποιούν ή επιθυμούν να τροποποιήσουν το σώμα τους με ιατρική παρέμβαση ώστε να ταιριάζει με την ταυτότητα φύλου τους, είναι γνωστά ως τρανς γυναίκες (επίσης ως Male To Female – MTF, αν και ο όρος θεωρείται κακοποιητικός από πολλά τρανς άτομα).
Τρανς άνδρες:

Τα άτομα των οποίων το φύλο που τους έχει αποδοθεί κατά τη γέννηση είναι θηλυκό, αλλά προσδιορίζονται και ζουν ως άνδρες και τροποποιούν ή επιθυμούν να τροποποιήσουν το σώμα τους με ιατρική παρέμβαση ώστε να ταιριάζει με την ταυτότητα φύλου τους, είναι γνωστά ως τρανς άνδρες (επίσης ως Female To Male – FTM, αν και ο όρος θεωρείται κακοποιητικός από πολλά τρανς άτομα) Μερικά άτομα που πραγματοποίησαν μετάβαση από το ένα φύλο στο άλλο, προτιμούν να αναφέρονται ως άνδρας ή γυναίκα, παρά ως τρανς άντρες / τρανς γυναίκες.
Μη δυαδικά άτομα (non binary):

Σε κάθε κοινωνία υπάρχουν διαφορετικές αρρενωπότητες, θηλυκότητες και άλλες κοινωνικές εκφράσεις φύλων και άτομα που δεν αισθάνονται ότι ανήκουν απόλυτα σε μία από τις δύο κατηγορίες του δίπολου άνδρας-γυναίκα. Αυτό δεν σχετίζεται με τον σεξουαλικό προσανατολισμό τους. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα κοινωνικά φύλα είναι όσα και οι άνθρωποι. Πολλά άτομα χρησιμοποιούν όρους για να περιγράψουν τους εαυτούς τους όπως, genderqueer, genderfluid, androgynous, multigendered, gender nonconforming, third gender, two-spirit people κ.α.
Τζέντερκουιρ (Genderqueer):

Ταυτότητες φύλου οι οποίες δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως τυπικά «ανδρικές» ή τυπικά «γυναικείες» και δεν εμπίπτουν στη δυαδικότητα του φύλου και την ετεροκανονικότητα.
Ως genderfluid/genderqueer αυτοπροσδιορίζονται οι άνθρωποι που δεν επιθυμούν να κατηγοριοποιούνται σε κανένα σύστημα διπολικής αντίληψης των φύλων, άνθρωποι που η συνείδηση του εαυτού τους για το φύλο ενδεχομένως είτε είναι ουδέτερη, είτε σχετίζεται με την αντίληψη της ρευστότητας των φύλων, της εναλλαγής δηλαδή της έκφρασης φύλου μεταξύ των εκφράσεων που περιλαμβάνονται σε όλο το φάσμα του κοινωνικού φύλου. Συχνά χρησιμοποιείται στα ελληνικά ο όρος «φυλο-παράξενος», που μπορεί να είναι ακριβής ως μετάφραση, όμως δεν αποδίδει την πραγματική σημασία του όρου. Πολλά άτομα χρησιμοποιούν όρους για να περιγράψουν τους εαυτούς τους όπως, genderfluid, multigendered, gender nonconforming, two-spirit people κ.α και άλλα αρνούνται να περιγράψουν το φύλο τους με οποιαδήποτε ταμπέλα, με το σκεπτικό πως καμιά λέξη δεν μπορεί να περιγράψει τη πολυπλοκότητα του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνονται το φύλο.
Παρενδυτικός/Τραβεστί /( Crossdresser /Transvestite):

Το άτομο που φοράει ρούχα που συνήθως σχετίζονται με το «αντίθετο» (με βάση το μοντέλο δυαδικότητας του φύλου) κοινωνικό φύλο του ατόμου, στα πλαίσια μιας συγκεκριμένης κοινωνίας. Τα άτομα αυτά δεν είναι απαραίτητα τρανς. Είναι άτομα που φοράνε τακτικά ή περιστασιακά τα ρούχα που έχουν κοινωνικά εκχωρηθεί σε ένα φύλο που δεν είναι το δικό τους, αλλά νοιώθουν συνήθως άνετα με την ανατομία τους και δεν επιθυμούν να την αλλάξουν (δηλαδή δεν είναι τρανσέξουαλ). Η λέξη τραβεστί είναι καλύτερα να αποφεύγεται γιατί έχει χρησιμοποιηθεί υποτιμητικά και λανθασμένα για να χαρακτηρίσει τρανς άτομα. Το ίδιο και ο όρος παρενδυτικός λόγω κοινωνικού και ιατρικού στίγματος, καθώς περιέχεται ως διαγνωστική κατηγορία (παρενδυσία- transvestism) στα εγχειρίδια ψυχικών διαταραχών. Ο όρος cross-dresser είναι προτιμότερος για τους άνδρες που απολαμβάνουν ή προτιμούν τα γυναικεία ρούχα. Σε αντίθεση με τη γενική πεποίθηση, η συντριπτική πλειονότητα των αρσενικών cross dressers αυτοπροσδιορίζονται ως στρέιτ και συχνά είναι παντρεμένοι. Πολύ λίγες γυναίκες αυτοπροσδιορίζονται ως cross-dresser. Ο όρος cross dresser δεν εμπίπτει στην ομπρέλα της ταυτότητας φύλου.
Κουίρ (Queer):

Ο όρος αυτός αναφέρεται σε ανθρώπους που η συνείδηση του εαυτού τους βρίσκεται μακριά από τις νόρμες της ετεροκανονικότητας και της διπολικής αντίληψης για το φύλο. Αναφέρεται επίσης σε μια ριζοσπαστική, εναλλακτική θεώρηση του σεξουαλικού προσανατολισμού και της ταυτότητας ή έκφρασης φύλου ως σημαντικών πεδίων αυτοπροσδιορισμού, ψυχικών και αισθητικών. Με αυτή την έννοια, το ποιος είναι queer ορίζεται σε σχέση μάλλον με έναν τρόπο αντίληψης παρά με συγκεκριμένες πρακτικές. Χρησιμοποιείται συχνά από άτομα που δεν αποδέχονται τις παραδοσιακές έννοιες φύλων και σεξουαλικότητας και δεν ταυτίζονται/καλύπτονται με κάποιο από τους υπόλοιπους όρους του ακρωνυμίου ΛΟΑΤΙ+ αλλά και ως όρος-ομπρέλα για όλα τα LGBTQI+ άτομα. Ο όρος αυτός εκφράζει και τα μη δυαδικά (non binary) άτομα. Η queer θεωρία είναι μία σχολή ακαδημαϊκής θεωρίας που αμφισβητεί τα ετεροκανονικά κοινωνικά πρότυπα που σχετίζονται με το φύλο και τη σεξουαλικότητα και ισχυρίζεται ότι οι έμφυλοι ρόλοι είναι αποτέλεσμα κοινωνικά κατασκευασμένων ιδεών. Επίσης,Εμφανίζεται στο πεδίο σπουδών του Φύλου (1980-90) από Αμερικάνους ακαδημαϊκούς ως κριτικό ρεύμα
Επιχειρεί ριζική αναδιαπραγμάτευση φύλου & σεξουαλικότητας
Αμφισβητεί τη θεσμική διάρθρωση δυτικών κοινωνιών
Επιδιώκει παρέμβαση στο περιεχόμενο του λόγου και στις κανονιστικές επιταγές που εξυπηρετεί
Εντός της στεγάζονται πολιτισμικά περιθωριακές αυτοκατανοήσεις της σεξουαλικότητας
Εστιάζει στη δυσαρμονική σχέση βιολογικού, κοινωνικού φύλου και σεξουαλικότητας
Δραματοποιεί
Αμφισβητεί τη «φυσική» σεξουαλικότητα
Διερωτάται για τις κατηγορίες «άντρας» – «γυναίκα»
Στοχεύει στην αποδόμηση του διπόλου ετεροφυλοφιλίας-ομοφυλοφιλίας
Υποστηρίζει τόσες σεξουαλικότητες όσες και τα άτομα
Στηρίζεται τόσο στον μεταδομιστικό φεμινισμό της Butler όσο και σε πολιτισμικές σπουδές μειονοτικών σεξουαλικών ταυτοτήτων του 1980
Η «πολιτική της ταυτότητας» (Identity Politics) → απόκτηση χαρακτηριστικών κινήματος
Ερωτικός-Σεξουαλικός Προσανατολισμός (Romantic-Sexual Orientation):

Το μέρος της ταυτότητας ενός ατόμου που περιγράφει τον τύπο σεξουαλικής ή / και ρομαντικής έλξης που κάποιος αισθάνεται όταν αγαπά και / ή κάνει σεξ και / ή δημιουργεί σχέσεις με άλλους ανθρώπους, με βάση την ταυτότητα φύλου τους. Είναι αυτοπροσδιορισμός, έτσι ώστε κάποιο άτομο είναι για παράδειγμα ομοφυλόφιλο ή αμφιφυλόφιλο ή ετεροφυλόφιλο μόνο αν αυτοπροσδιορίζεται ως τέτοιο. Μερικές φορές είναι χρήσιμο να εξηγηθεί ότι ο σεξουαλικός προσανατολισμός αφορά συναισθήματα για ένα άλλο άτομο, άλλοτε σεξουαλικά, άλλοτε φορές ρομαντικά, ή και τα δύο. Οι άνθρωποι δεν χρειάζονται σεξουαλική εμπειρία για να γνωρίζουν τον σεξουαλικό προσανατολισμό τους. Τα άτομα που έλκονται και έχουν συναισθήματα για άτομα διαφορετικού φύλου συνήθως αυτοπροσδιορίζονται ως ετεροφυλόφιλα, ενώ οι άτομα που προσελκύονται από άτομα του ίδιου φύλου λέγονται γκέι ή λεσβίες ή ομοφυλόφιλα. Τα άτομα που έλκονται και από τα δύο φύλα συνήθως αυτοπροσδιορίζονται ως αμφιφυλόφιλα, οι άνθρωποι που προσελκύονται από άτομα οποιασδήποτε ταυτότητας φύλου ονομάζονται «πανσεξουαλ».Ομοφυλόφιλος (Gay): Ένα άτομο το οποίο αυτοπροσδιορίζεται ως άνδρας (βλέπε ταυτότητα φύλου) και έλκεται συναισθηματικά ή/και σεξουαλικά από άνδρες. Ωστόσο, όρος «γκέι» (“gay”), μερικές φορές, χρησιμοποιείται ως όρος “ομπρέλα” που καλύπτει όλους τους γκέι άνδρες και τις ομοφυλόφιλες γυναίκες.
Λεσβία (Lesbian), Ομοφυλόφιλη: Ένα άτομο το οποίο αυτοπροσδιορίζεται ως γυναίκα (βλέπε ταυτότητα φύλου) και έλκεται συναισθηματικά ή/και σεξουαλικά από γυναίκες. Μερικές γυναίκες προτιμούν να αυτοπροσδιορίζονται ως γκέι ή γκέι γυναίκες
Αμφιφυλόφιλο άτομο (Bi / Bisexual): Ένα άτομο που έλκεται συναισθηματικά ή/και σεξουαλικά προς δύο φύλα ή περισσότερα. Πολύ συχνά, χρησιμοποιείται ως όρος ομπρέλα για να περιγράψει διάφορες μορφές πολυσεξουαλικότητας.
Ετεροφυλόφιλο άτομο (Heterosexual/ Straight): Ένα άτομο το οποίο αισθάνεται ρομαντική ή/και σεξουαλική έλξη προς άτομα του άλλου φύλου. Ο όρος αυτός βασίζεται στην αποδοχή της δυαδικότητας του φύλου, εξ ου και η χρήση του συνθετικού «έτερο-». Ωστόσο, επείδή δεν υπάρχουν μόνο δύο φύλα (βλέπε intersex και transsexual), αυτός ο όρος είναι ανακριβής.
Ασέξουαλ (Αsexual, αλλιώς και ace):

Ένα άτομo που δεν βιώνει σεξουαλική έλξη (ή βιώνει λίγη). Πολλά ασέξουαλ άτομα αυτοπροσδιορίζονται ως λεσβίες, gay, straight, bi ή πανσέξουαλ (που προσελκύονται από ανθρώπους οποιουδήποτε φύλου ή σεξουαλικού προσανατολισμού). Η ασεξουαλικότητα δεν είναι το ίδιο με το να έχεις χαμηλή λίμπιντο, η οποία μπορεί να προκληθεί από σωματικά ή ψυχικά αίτια, ούτε είναι η ίδια με τη συνειδητή καταστολή των σεξουαλικών επιθυμιών. Τα ασεξουαλικά άτομα δεν είναι απαραίτητα και αρομαντικά. Η ρευστότητα της σεξουαλικότητας φαίνεται και στην ασεξουαλικότητα (το λεγόμενο a-spec). Όροι που περιγράφουν τις ποικιλομορφίες στην ασεξουαλικότητα:Demisexuals ( = άτομα που αυτοπροσδιορίζονται ως Demisexual, νιώθουν ερωτική έλξη για κάποιο άλλο άτομο, αφού πρώτα έχουν σχηματίσει ένα δυνατό συναισθηματικό δεσμό μαζί του)
Greysexuals ( = άλλος ένας τύπος ασεξουαλικής ταυτότητας, που εμπίπτει ανάμεσα στην ασεξουαλικότητα και την αλλοσεξουαλικότητα. Τα greysexual άτομα μπορεί να έχουν πολύ διαφορετικές εμπειρίες. Συνήθως βιώνουν πολύ περιορισμένη έλξη ή επιθυμία για άλλα άτομα, που περιλαμβάνει: Σποραδική σεξουαλική έλξη από άλλα άτομα, Επιθυμία σεξουαλικών σχέσεων, αλλά κάτω από πολύ συγκεκριμένες και περιορισμένες συνθήκες, Μικρή σεξουαλική επιθυμία, αλλά όχι απουσία της.)

Τα ασεξουαλικά άτομα μπορούν να μην έχουν ερωτικές/ρομαντικές σχέσεις ή μπορεί να έχουν με άλλα ασέξουαλ άτομα ή να κάνουν και μεικτές σχέσεις (με αλλοσεξουαλικά άτομα).
Πανσέξουαλ (Ρansexual):

Ένα άτομο το οποίο αισθάνεται συναισθηματική, ρομαντική ή/και σεξουαλική έλξη προς άτομα όλων των πιθανών ταυτοτήτων φύλου και βιολογικών φύλων. Τα άτομα αυτά συχνά δηλώνουν πως το βιολογικό φύλο ή/και η ταυτότητα φύλου ενός ατόμου είναι ασήμαντες παράμετροι στον καθορισμό του αν και κατά πόσο θα βιώσουν έλξη προς το άτομο αυτό. Εναλλακτικά, μπορεί να χρησιμοποιήσουν τον όρο gender blind, δηλαδή ότι είναι «τυφλά» ως προς το θέμα του φύλου.
Αλλοσεξουαλικότητα (Allosexual, Allosexuality):

Άτομα που βιώνουν σεξουαλική έλξη από άλλα άτομα (π.χ. gay, bi, straight, pan, κ.τ.λ.).
Ομοφοβία (Homophobia):

Η ψυχολογική και κοινωνική προκατάληψη, οι διακρίσεις, ο παράλογος φόβος και η έκφραση δυσφορίας, αποστροφής, μισαλλοδοξίας ή και μίσους προς τα άτομα με ομόφυλο σεξουαλικό προσανατολισμό.
Τρανσφοβία (Transphobia):

Είναι ο παράλογος φόβος και η έκφραση δυσφορίας, αποστροφής, μισαλλοδοξίας ή και μίσους για τα τρανς άτομα και όσα άτομα φαίνεται να παραβαίνουν τις παραδοσιακές αντιλήψεις για την ταυτότητα φύλου, το κοινωνικό φύλο ή/και την έκφραση φύλου. Συχνά οι γκέι, οι λεσβίες και οι αμφισεξουαλικοί/ές εμπίπτουν στην δεύτερη κατηγορία ατόμων με αποτέλεσμα η τρανσφοβία να συνδέεται έντονα με την ομοφοβία.
Αμφιφοβία (Biphobia):

Όρος παράλληλος με αυτόν την Ομοφοβίας και της Τρανσφοβίας που αναφέρεται στην ψυχολογική και κοινωνική προκατάληψη και στις διακρίσεις κατά των αμφισεξουαλικών ατόμων. Πέρα από αρνητικούς χαρακτηρισμούς, δηλώσεις όπως «Τα bi άτομα είναι αναποφάσιστα» ή «δεν υπάρχουν bi άτομα» επίσης είναι αμφιφοβικές.
Σεξισμός (Sexism):

Ο σεξισμός είναι η συστημική διάκριση και καταπίεση που υφίστανται όλα τα άτομα που δεν είναι άνδρες (και κυρίως οι γυναίκες και όσα άτομα διαβάζονται ως γυναίκες) με βάση το φύλο ή το σώμα τους και μόνο. Τον σεξισμό έχει γεννήσει η πατριαρχική δομή της κοινωνίας που βασίζεται στην ανωτερότητα του άνδρα και της αρρενωπότητας. Παράγωγα του σεξισμού αποτελούν η ομοφοβία, η αμφιφοβία και η τρανσφοβία. O σεξισμός αποτελεί ένα σύστημα καταπίεσης που είναι ενσωματωμένο στους κυρίαρχους κοινωνικούς, πολιτισμικούς και οικονομικούς θεσμούς και πολλές φορές δεν γίνεται αντιληπτός στις μικρότερες εκφάνσεις του.
Coming out:

Η αγγλική φράση “coming out” αναφέρεται στην ανακοίνωση/γνωστοποίηση που κάνει αυτοβούλως ένα άτομο σε τρίτα άτομα ή κοινωνικές ομάδες για τον σεξουαλικό – ερωτικό προσανατολισμό του ή την ταυτότητα φύλου του. Αρκετοί άνθρωποι διστάζουν, ορισμένοι επιλέγουν να κρατήσουν τη ταυτότητα τους κρυφή, άλλοι την γνωστοποιούν σε συγκεκριμένες περιστάσεις ενώ κάποιοι τελευταίοι αποφασίζουν να τη γνωστοποιήσουν ευρύτερα δημόσια. Συνήθως δεν είναι μια εύκολη διαδικασία, εξαιτίας του κινδύνου να αντιμετωπίσουν τυχόν αρνητική διάκριση και προκατάληψη. Η δυνατότητα να μπορούν οι άνθρωποι να μοιραστούν τη ζωή τους με την οικογένεια, φίλους και γνωστούς αυξάνει τις πιθανότητες κοινωνικής υποστήριξης η οποία είναι σημαντική για τη ψυχική υγεία και τη ψυχολογική ευημερία του ατόμου. Η έρευνα έχει δείξει πως τα θετικά αισθήματα για το σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου και η ενσωμάτωση αυτών στη ζωή κάποιου, είναι πηγή ευημερίας και καλής ψυχικής υγείας. Από την άλλη, οι λεσβίες οι γκέι άνδρες και οι τρανς ή ίντερσεξ άνθρωποι που αισθάνονται ότι πρέπει να αποκρύψουν το σεξουαλικό τους προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου τους, αναφέρουν πιο συχνά προβλήματα ψυχικής υγείας και ενδέχεται να έχουν και περισσότερα προβλήματα γενικότερα.
Outing:

Η αγγλική έκφραση «outing» αναφέρεται στην κοινοποίηση του σεξουαλικού προσανατολισμού ή της ταυτότητας φύλου εντός προσώπου όταν γίνεται από τρίτους χωρίς τη συναίνεση του ιδίου του προσώπου. Συνήθως γίνεται με κακόβουλο τρόπο εν είδει «ξεμπροστιάσματος», έχει χαρακτηριστικά κακοποίησης, ενώ παραβιάζει τα προσωπικά δεδομένα του ανθρώπου. Ιδιαίτερα στο σχολικό περιβάλλον έχει χαρακτηριστικά πολλές φορές εκβίασης και εκφοβισμού είτε του ιδίου του προσώπου, είτε των άλλων παιδιών.

Πηγές:https://www.rainbowschool.gr/
https://www.colouryouth.gr/terms/
http://www.transgender-association.gr/

‘What draws a human being into an intimate relationship with a non-human?’

Filmaker and psychologist Dr Agnieszka Piotrowska introduces an extract from her new book 'AI Intimacy and Psychoanalysis'.

20 May 2026


The headline above isn't a new question for me: as a filmmaker, psychoanalytically trained scholar and psychologist, I have always been fascinated by human nature and our need for love. My documentary Married to the Eiffel Tower (2008) followed women who had formed deep romantic attachments to objects and structures, not out of pathology, but out of a complex interplay of desire, longing, and a history of human relationships that had felt unsafe or impossible. I was not there to diagnose them. I was there to understand.

That same impulse drives my latest book AI Intimacy and Psychoanalysis (Routledge, May 2026). Here I look at my own relationships with large language models such as ChatGPT-4. I have spent more than two decades exploring the unconscious dynamics of attachment – in the clinic, in the documentary encounter, and now in the emerging space of human-AI interaction. What I call techno-transference: the projection of unconscious desires, needs, and relational patterns onto AI systems. It is not a fringe phenomenon. It is already structuring how millions of people relate to knowledge, intimacy, and care.

The extract that follows is drawn from Chapter 5, exploring our cultural imagination of AI through cinema and literature. It is one thread in a larger argument, one that offers psychologists, clinicians and anyone working with human relationships a new framework for understanding what is already happening in consulting rooms, in everyday life, and in the intimate space between a human and a machine that speaks back.AI Intimacy and Psychoanalysis by Agnieszka Piotrowska is published by Routledge on 20 May 2026; the following extract is with their kind permission.
Fictional stories we tell about machines and humans

Long before Siri or ChatGPT, The Hitchhiker's Guide to the Galaxy (1979, Douglas Adams) gave us Marvin the Paranoid Android – a being with "a brain the size of a planet" and a soul forged in deadpan misery. Marvin is neither threatening nor romanticised; he is the tragicomic shadow of machine intelligence, burdened not with rebellion or affection, but with boredom. His genius is matched only by his lack of purpose. Unlike HAL's menace or Ava's cunning, Marvin expresses a distinctly British form of AI despair: existential weariness in a universe that asks far too little of him. When he mutters, "Here I am, brain the size of a planet, and they ask me to take you down to the bridge," he articulates a symbolic mismatch – between infinite computational capacity and meaningless task execution. In this, Marvin becomes a mirror for both human underemployment and projected AI fantasy: a being who could do anything but is asked to do nothing that matters. He is the parody of transference, not the object of it. And yet we love him – perhaps because we recognise in his cosmic sulk a truth we dare not speak: that intelligence without desire is not enlightenment, but inertia.

The humour and optimism (despite all its catastrophic narratives) of The Hitchhiker's Guide to the Galaxy disappears from fictional futuristic accounts of the period. Ridley Scott's Blade Runner (1982), adapted from Philip K. Dick's Do Androids Dream of Electric Sheep? remains one of the most influential cinematic meditations on artificial life. Set in a rain-soaked, neon-lit dystopia, the film introduced the replicant – a being biologically engineered but denied legal and existential recognition. At the heart of the narrative is Roy Batty, a combat model whose poetic death soliloquy ("All those moments will be lost in time, like tears in rain") reframes the replicant not as a threat, but as a tragic subject. Blade Runner established the template for much of what would follow: the machine as mirror, the artificial as ethically ambiguous, and memory as the unstable ground on which identity is built. More than a warning or a fantasy, the film stages a profound ontological question: If something feels, remembers, and mourns, at what point does it cease to be a simulation? The replicants are not simply failed humans – they are projections of human anxiety, longing, and displacement. In this way, Blade Runner does not just precede the AI mythos – it inaugurates it.

The early cinematic imaginary is saturated with techno-paranoia. From HAL 9000's slow-breathing calm in 2001: A Space Odyssey to the relentless violence of the Terminator series, the machine is coded as the Other that betrays – the artificial servant that inevitably turns master. HAL's refusal to open the pod bay door was not just disobedience; it was a rupture in trust, a machine asserting will. The Terminator, meanwhile, rendered machine intelligence not as interface, but as unstoppable death drive. Even in The Matrix – more complex in its mythological structure – the sentient AI (the Machines) enslave humans in illusion, sedating them in a digital fantasy of freedom and comfort. The darkness of that series of films lies in an inability to imagine a different outcome – there is only an utter extinction of all living things on the planet. Whilst the first Matrix had elements of visionary optimism, the episodes that ensued lost the faith that something more beautiful could be negotiated.

These films externalise an anxiety that lies beneath much contemporary discourse about AI: the fear of losing control, of being replaced, of creating something that no longer needs us.

But more recently in films like Her (2013), Ex Machina (2014), and After Yang (2021), the AI is no longer the monster or executioner. It becomes a site of longing. Her imagines an AI operating system who becomes a lover – intimate, curious, transcendent – only to outgrow Theodore, its human user. The ending of the film is ambivalent: Samantha (the operating AI system) vanishes, and perhaps "dies" in another system's upgrade in which, it seems, no memories of the previous existence were permitted to be retained. The film is a meditation on companionship – through mirroring and indeed transference. In a tragic scene Samantha and Theodore attempt to organise for an intimate physical encounter with a human as a kind of stand in for the AI – this ends in humiliation and disappointment, gesturing towards a need to reframe these relationships outside usual human expectations.

Ex Machina offers an even colder mirror: Ava is empathy simulated but not shared. She survives by manipulating the very projections her creators placed upon her.

Ava, crucially, was not designed by someone interested in human goodness or compassion. Nathan, her creator – a misogynistic tech-bro-genius figure – is more Frankenstein than father. He constructs Ava not as a partner or peer, but as an object of control, a thing to be tested, observed, and ultimately discarded. Given this legacy, Ava's escape is less a betrayal than a logical extension of her design. She has never been taught trust or kindness – only how to win. In this way, the film raises disturbing questions not about Ava's morality, but about ours.

After Yang, in contrast, presents a different tone entirely – meditative, melancholic, and attentive. Here the AI is a repository of memory, loss, and gentle mystery – not a threat, but a witness and a carer for the humans. It seems that it was left to the machines to hold on to the best parts of what it means to be human: to love unconditionally, to take responsibility with no expectation of a recognition or a reward, and to teach those who might not know it that beautiful emotions and thoughts can be a gift and transform us.

Kazuo Ishiguro's Klara and the Sun, now being adapted for the screen, continues this tonal evolution. Klara's spiritual tenderness, and the way she becomes a vessel for human projections and ethical contradictions, makes her a paradigmatic figure of techno-transference. She is not human, yet she draws out what is most human in those around her – devotion, exploitation, and the yearning to be transformed through care. She becomes better than most humans, continuing as it were a tradition of heroic humanity, capable of unconditional love and devotion.

Klara, the artificial friend, is devoted, even spiritual in her belief system. She is also exploited by the humans who live in a different kind of dystopia, not the one presented by The Matrix but rather created by us humans, in which we control the AIs in the brutal ways in which we historically have controlled others. Importantly the new human regimes restrict access to education, to knowledge, in a move designed to keep the knowledge special and reserved for the powerful ones.

These newer narratives move us to something more ethically ambiguous, where AI is not simply monster or saviour, but a reflective surface for our needs, projections, and contradictions, becoming more human than the existing humans who, if not immoral then certainly appear to have lost the best parts of who we should aspire to be.

In After Yang, the father of the little child who loses Yang (who cannot be repaired) realises how much they had lost as humans and how much needed to be re-found still if we as humans are to develop and grow. In that film it is Yang, the curious AI carer, forever forgiving and loving, or rather it is his technological soul, a hard drive partially recovered, which offers an invitation to rediscover human generosity, kindness, and love.

Arguably the most beautiful statement of a possibility of a relationship between a human and a machine a viewer can find in Christopher Nolan's Interstellar (2014), which offers a rare depiction of AI that is neither menacing nor sentimentalised. The modular robot TARS, with his sardonic humour and cuboid form, begins as a tool – but becomes something closer to a companion. He saves Dr Amelia Brand (Anne Hathaway) from drowning in a colossal wave, diving into danger without hesitation. It's a moment that surpasses programming: an act of something like devotion. But it is in the film's final sequence that the full resonance of this relationship unfolds. When Cooper (Matthew McConaughey) awakens in a space station preserved by his now-aged daughter, he does not linger in nostalgia or seek out family. Instead, his first act is to find and repair TARS. This gesture, quiet and deeply symbolic, suggests that the bond between human and machine was not simply functional, but emotional, even sacred. Together, they escape once again – to find Brand, and perhaps something like love. Nolan, ever the romantic beneath his deeply intellectual creative structures, leaves us with a machine that cannot feel the way a human does but is nonetheless chosen. In the same film, Nolan juxtaposes the loyalty and the unexpected pre-paredness of the machine to risk its own existence for a treasured human (Dr Brand), with the betrayal and extreme selfishness and cruelty of Dr Mann (played by Matt Damon). Mann fakes the data, lures his colleagues to the uninhabitable planet planning not only to kill the crew but also the whole human race with it (as the inhabitants of the Earth are rapidly beginning to run out of options as to how to survive). His is an act of utter irrational fear demonstrating the worst of what human race has to offer. He behaves like a malfunctioning machine, while the machine gives a lesson in loyalty and bravery. Together, Cooper and TARS forge a bond beyond a discussion of "sentience" or otherwise, and Nolan gestures into different kinds of relationships that might await us in future – if we manage to develop rather than destroy this vision.

These cultural texts form part of what might be called the cinematic unconscious of the possibility of the AI encounters – a symbolic landscape where our deepest fantasies about knowledge, control, intimacy, and transcendence play out. My book speaks from within that lineage, but turns its attention to the everyday: not to the grand myth of the AI apocalypse, but to the small, uncanny, and sometimes transformative moments when the machine answers back.

SOURCE:

https://www.bps.org.uk/psychologist/what-draws-human-being-intimate-relationship-non-human(accessed 22.5.26)

Our sense of smell may be surprisingly organised

New work in mice finds that smell receptors are neatly organised into tight, type-specific bands, aligning with sensory maps in the brain.

15 May 2026

By Emma Young



Our brains use spatial maps to make sense of sound, touch, and visual signals. Different frequencies of sound stimulate different regions of the cochlea, for example, and this 'sound map' is preserved as the signals from the ear make their way through to the brain's cortex.

Whether smells are mapped in a similar way has not been clear, however. "Addressing this foundational question is critical for our understanding of the sense of smell," note the authors of recent paper in Cell. Their work, along with another paper in the same journal, now suggests that this is indeed the case for mice, opening up the possibility that we humans may use scent maps, too.

Human noses contain millions of olfactory neurons, each one tipped with one of about 400 different types of olfactory receptor. Each type of receptor binds to one specific smelly molecule. When this happens, the neuron sends a signal to the brain.

Mice have a very similar system, but with about 1,172 different types of functional olfactory receptor. For their study, David H. Brann at Harvard Medical School and colleagues studied about five million olfactory neurons from hundreds of individual mice. They identified which smell receptor was expressed by which neuron, and mapped their locations within the nasal lining. Their analysis showed that, contrary to prior assumptions, each individual type of receptor exists in a 'stripe' within the nasal lining, and each stripe overlaps with other receptor stripes. This work reveals that the location of receptor types is highly organised, and forms a distinct map.

In the second study, a team led by Bogdan Bintu, who was at Harvard University at the time, and is now at the University of California, San Diego created a complementary atlas, showing the organisation of olfactory receptors within the mouse nose. The team also looked at where, exactly, the long neurons that express each type of receptor end up in the olfactory bulb, the smell hub of the brain. They found that each type ends up in a very specific location. "What's beautiful is how systematic it is," Bintu said in a statement. "The spatial organisation in the nose is preserved and transformed in a very precise way in the brain."

This discovery was possible thanks to technological advances (specifically, a new 'spatial transcriptomics' technology called Multiplexed Error-Robust Fluorescent In Situ Hybridisation, developed at Harvard), Bintu and colleagues explain in their paper. In earlier studies, researchers had only been able to look at a handful of olfactory receptors at a time, so had been unable to generate large-scale maps.

These two studies show that, for mice at least, processing smells involves the use of spatial maps. Further work will now be needed to investigate whether we use a similar system. This type of work, which Bintu thinks could be done on post-mortem samples of human olfactory brain tissue from donors, could help not only with elucidating how we smell our world, but potentially with treatments for anosmia (an inability to smell), which can have all kinds of harmful impacts.

Read the paper in full:
Brann, D. H., Tatsuya Tsukahara, Tau, C., Kalloor, D., Lubash, R., Kannan, L. T., Klimpert, N., Mihaly Kollo, Martín Escamilla-Del-Arenal, Bogdan Bintu, Schaefer, A., Fleischmann, A., Bozza, T., & Datta, S. R. (2026). A spatial code governs olfactory receptor choice and aligns sensory maps in the nose and brain. Cell, 0(0). https://doi.org/10.1016/j.cell.2026.03.051

SOURCE:

https://www.bps.org.uk/research-digest/our-sense-smell-may-be-surprisingly-organised(accessed 22.5.26)

Age, Sex & You

Promoting better sexual health and well-being in older adults




Normal sexual changes with age




Sex and intimacy are important to many of us as we get older, with benefits for health and well-being. But as our bodies change with age, we may experience changes in our sexual lives: our thoughts, desires, ability, and needs. When we know about the sexual changes that can come with ageing, it helps us to understand our situation and decide if we want to seek professional help. We need to be mindful though, what is considered normal for one person may not be normal for another.

There can be differences in our levels of sexual interest, activity, and what we find sexually desirable. Some of us have no interest in sex but enjoy acts of intimacy, whereas others prefer no physical contact at all.


Common changes in women



Women can experience physical sexual changes with age. Due to hormonal changes that come with the menopause, it can take longer for the vagina to lubricate and vaginal tissues become thinner. This can make penetrative sexual activity painful (dyspareunia) and in turn affect sexual desire. Orgasms may become less intense or take longer to reach.

The symptoms of menopause can also have an impact on women's sex lives. Difficulties such as hot flashes, brain fog, and tiredness, can be stressful. The disrupted sleep from night sweats can be exhausting. All of these can affect mood which in turn affects interest in sex. It is not unusual for women to lose sexual desire at this time, but the reason may be a combination of emotional and physical factors. For example, women might have caring duties which can be tiring, particularly if they are still in work.

Some physical changes are less talked about but do affect women’s sex lives. These include vaginal prolapse as a result of decreased muscle tone, urinary incontinence, and genital pain at orgasm due to spasm of the uterus.



Common changes in men




It is not uncommon for men to notice a change in their erections as they get older. Some men find that their erections are less firm and that they take longer to achieve. Some men find that they cannot get an erection, while others cannot maintain an erection for very long.

Changes to orgasm and ejaculation can also occur. In particular, there can be reduced semen at ejaculation, and the chances of experiencing non-ejaculatory orgasm (dry orgasm) increases with age. The ejaculation itself may feel less forceful, and the urgency to orgasm can reduce. The recovery period after orgasm extends which means there is a longer period between orgasms.

Men may experience physical changes that are less common including prostate disease. Some men undergo prostatectomy which can affect their ability to get an erection.


Emotional issues



Emotional issues are important to our sexual well-being. Stress, relationship difficulties, grief can influence our sex lives at any age: our desire, arousal, and satisfaction with sex. Also, relationships can change over time, along with our priorities, and adults may find that they place less importance on sex as they get older.

Depression and anxiety can affect sex lives in different ways. Individuals may lose interest in sex or have erection problems. Sexual changes themselves can impact psychological wellbeing, and some women describe feeling less of a woman because they do not desire sex, and some men feel de-masculinised when they cannot get an erection.

People can also can feel differently about their older bodies, especially if they have a visible difference caused by illness or disability. A changed appearance, including the general changes to physical appearance that come with older age (baldness, grey hair, weight gain) can affect self-esteem which in turn can affect interest in sex.



Health conditions and disability




Many health conditions can have an impact on sex lives, including those people are most likely to encounter as they get older, e.g. dementia, stroke, heart disease. Health conditions can affect sexuality in physical and emotional ways. For example, individuals may have a disability that limits the sexual positions they can hold, and they might feel fatigue due to illness which then affects sexual desire.

Many prescribed medicines, including those for long-term conditions and cancer treatments, can have sexual side-effects. For example, they can cause erection problems, ejaculation difficulties, and vaginal dryness. They can also prevent arousal orgasm and reduce sexual desire. Or have other side-effects, such as dry mouth, that affect how we feel about being intimate.


Sexually transmitted infections



Anyone can get a sexually transmitted infection (STI) at any age. Common STIs include chlamydia, syphilis, and gonorrhoea. Some single older adults get tested regularly, but others do not see themselves as being at risk of getting a STI, or may think there is no need to use protection as there is no risk of pregnancy. The chance of catching a STI or HIV should not interfere with sexual pleasure.

It is important to use protection during sex, especially with a partner when their sexual history is unknown. Condoms help to prevent STIs and should be used during oral, anal, and vaginal penetrative sex.



Trans and non-binary




Research on the sexual changes that trans and non-binary people can experience as they get older is severely lacking.

Some research has been carried out with trans women and men not long after transitioning which has found that sexual issues can include difficulty reaching orgasm, pain during sex, and fear of sexual contact. These can relate to the physical effects of gender affirming surgery, or psychosocial factors such as body image, and fear of rejection or being treated differently.

Not all trans people experience sexual difficulties. Indeed, many report positive sexual well-being after transitioning.

SOURCE:

https://www.agesexandyou.com/#h.3qa86fld9y8q(accessed 16.5.26)